Feb 26

Табылга..

******************************************************************************************************************

Анарбек 2Акылбек УСУПБАЕВ:
Кыргыз Республикасындагы Улуттук госпиталдын алдындагы урологдор борборунун жетекчиси. Башкы уролог, Профессор.

«ФИНЛЯНДИЯДА КУРМАНЖАН ДАТКАНЫН БЕЛЕГИ САКТАЛУУ ТУРАТ..»

Быйылкы жылды Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев «Маданият жана тарых» жылы деп жарыялаганы жакшы эле болуптур. Жаңы тарыхый, маданий табылгалар иликтенип, тамырыбызга карай-кайра бир сереп сала турган болдук. Анын бири, жакында эле Кыргызстандын башкы урологу, дарыгер Акылбек Усупбаевдин финн жергесинен өз көзү менен көрүп келген жаңы табылгасы. Кыргызстандыктар үчүн бул чоң олжо жана тарыхый баалуу булак. Эмесе кеп ошол тууралуу болсун…

– Акылбек Чолпонкулович, адегенде Финляндияга болгон иш сапарыңыздын максатынан кепти баштасак…
– Кыргызстандын башкы урологу катары, бул иш сапарым деле саламаттыкты сактоо тармагына арналды. Бирок, урология тармагы жаатында эмес. Тагыраагы, менин демилгем менен аз убакыт мурда Кыргызстанда клиникалык химия жана лаборатордук медицина ассоциациясы түзүлгөн эле. Себеби Кыргызстанда адам илдеттерин аныктоочу лабораториялар көп болгону менен сапатына күмөн болгон учурлар көп. Бир эле оорулуу адам бир канча лабораторияга канын тапшырса, жыйынтыгы ар башкача чыгат. Кимисине ишенип, кайсы жыйынтыкка жараша дарылоо керек деген маселе жаралат. Ошондуктан, мен Саламаттыкты сактоо министрлигинин башкы урологу жана андрологу катары бул маселени акырындап жоюп, лабораториялардын сапатын жакшырталы, алардын жыйынтыктары шек жаратпагандай болсун, эл аралык ченемдер, стандарттар туура сакталсын деп ассоциация түзүү демилгеси менен чыгып, аны уюштурганбыз. Финляндияга да ошол ассоциация аркылуу “Лаб Кфолити” деген эл аралык ассоциациянын чакыруусу менен Хельсинкиде өткөн конференцияга барып калдык. Ал жакта дарт аныктоочу мекеме жайлар менен таанышып, пикир алышып, тажрыйбалары менен таанышып келдик. Ал жакта “Лаб КФОЛИТИ” бардык медициналык лабораториялардын ишмердигин текшерип көзөмөл салып, стандарттардын сакталышын камсыздап, жыйынтыктарынын сапатын текшерип турат экен. Кыргызстан сыяктуу эле 5 миллион калкы бар, тоолуу чакан аймактагы финдердин медицинасы абдан алдыга кетиптир, 80 пайыз операциялар роботтор аркылуу жасалат экен. Алар биздин саламаттыкты сактоо тармагына жардам берүүгө макул экендигин, бул үчүн өкмөттөр аралык байланыштарды күчөтүү керектигин айтышты. Абдан кызыктуу жана пайдалуу маалыматтарга, иш тажрыйбаларга күбө болдум…

Профессор финн жергесинде..

Профессор финн жергесинде..

– Анан кайдан жүрүп Курманжан датка апабыздын колу тийген буюмдарга кез келип жүрөсүз?..
– Расмий жолугушуулардын ортосунда дем алууга убакыт болуп калды. Ошол учурда биз менен чогуу барган Октябрин Садыровдун көп жылдардан бери кызматташып, катышып келе жаткан Класс Палмберг деген фин досунун үйүнө алып барды. Ал Финляндиядагы аты чыккан “OY WOIKOSKI AB” деген 9 заводдон турган ири компаниянын кожоюну, миллионер адам экен. Ал биз менен таанышкан соң өзүнүн фермасына ээрчитип барды. Өзү күлүк аттарга, ретро унааларга жана канаттууларга абдан куштар адам болгондуктан, тээ 1900-жылкы эски унаалардан бери карай 100дөй унааны коллекция кылып тизип коюптур. Арасында өткөн кылымдын башында эле пайда болгон суутек менен жүрүүчү унаа да турат. Суутек менен 6 чакырым жүрө алган бул унаа кийин бензин пайда болгону чыкпай токтоп калыптыр. Андан тышкары ар түрдүү күлүк породадагы аттар жана канаттуулары жүрөт. Менин таң калганым, ал фазандарды инкубатордон чыгарып өстүрүп, өзүнүн токоюна кое берип, фермага келген туристтерге жылына бир жолу мергенчилик кылдырат экен. Мунун ал жаратылыштагы көп түрдүүлүктү сактоого жардам деп түшүндүрдү. Фазандар биз барганда тооктордой эле жаныбызда жүгүрүп жүрүштү. Ошол фермадагы экскурсия учурунда мени ресторанында турган ээр токумдар коллекциясы өзгөчө кызыктырды. Карасам эле арасында кадимки кыргыз ээр токуму турат. Ооба, мен бала кезде айылда атка токунуп жүргөн эле эски кыргыз ээри. Таң калып, Класс Палмбергден сурасам, ал бул буюм Финляндиянын алгачкы Президенти Карл Густав Эмиль Маннергеймге таандык экендигин, анын буюмдары аукционго чыгарылганда, ээр токумдарды коллекциялаган миллионер эч ойлонбостон сатып алганын айтты. Андан да кызыгы аукционго койгондор бул ээр чакан кыргыз боз үйү менен чогуу сатылат деген шарт коюшуптур…

Кадимки көк кайыш менен капталган кыргыз ээр токум..

Кадимки көк кайыш менен капталган кыргыз ээр токум..

– Мына кызык! Ошондо Палмбергде боз үй дагы бар бекен?
– Ооба, ээр токумга кошуп боз үйдү дагы сатып алыптыр. Бирок, мурда-кийин андай буюм көрбөгөн Класс Палмберг сатып алган боюнча боз үйдү тигүүгө аракет деле кылбаптыр. Биз ошол жерден дароо эле ферманын ээси жана анын жанындагыларга бул буюмдар кыргыз элине таандык экенин, Маннергейм аскер адамы, барон катары Орто Азияны кыдырып, анын ичинде Алай ханышасы деген ат менен тарыхта белгилүү болгон кыргыздын даткайымы Курманжан даткага жолукканын, аны менен бирге сүрөткө түшкөнүн айтып, интернеттен дароо эле Курманжан датка апабыз менен Густав Маннергеймдин бирге түшкөн сүрөттөрүн таап бердик. Ээр токум, боз үйү менен сүрөтчүгө белек катары атайын берилгендигин божомолдодук. Класс Палмберг абдан таң калды, биздин сөздөргө таасирленип, эгер Кыргызстандан атайын реставратор-боз үйдү калыбына келтирүүчү адам келип, ошол тарыхый боз үйдүн кургаган жыгачтарын ийге келтирип, жабуусун жабдып тигип берсе, фермасына тигип алаарын, бул ага келген туристтер үчүн да абдан сонун жаңылык болоорун айтып калды.

– Бул жаңылыгыңыз быйылкы тарых жана мадиният жылына кошкон чоң салымыңыз болду окшойт?
– Албетте, кыргыздар качан болбосун, кайсы чет өлкөгө чыкпасын, өз кызыкчылыгы менен эле жүрө бербей же мамлекеттин акчасы менен уюшулган иш сапарларда шарактап майрамдап, шоп-тур кылып жүрө бербей, барган жерине өз эли, жери тууралуу жакшы маалыматтарды берип, алар да биз тууралуу маалыматтар болсо чогултуп келиши керек деп эсептейм. Ошондо гана Кыргызстандын чыныгы патриоту боло алат. Мен да биздеги лабораториялардын санын эмес сапатын жакшыртуу, алардын жыйынтыктарынын так жана айкын болушу үчүн фин жергесине барып, капыстан эле жолдуу кайттым. Быйылкы жылдын маданият жана тарых жылы экендигин эске алганда, атайын маданият жана тарых тармагынын өкүлдөрү Хельсинкиден 185 чакырым алыста турган токой арасындагы ошол фермага барып, Курманжан датка апабыздын колу тийген, Алайдан Европага жеткен ошол тарыхый баалуу буюмдарды атайын тасмага түшүрүп, эки элдин терең тамырын жибитип, алака түзүп келсе деген ниеттемин. Балким, биздеги колу узанган Анарбек 3чеберлерден алып барып, бир кылымдан бери тигилбей сакталып турган боз үйдү жаңылап, калыбына келтирип тигип берсек, ага кеткен чыгымды миллионер кожоюн төлөгөнү менен канчалаган туристтер боз үй аркылуу Кыргызстанды таанып, кызыгып калышат эле…

Маектешкен Тынчтык АЛТЫМЫШЕВ.
Журналист, Бишкек шаары. 25-февраль, 2016-жыл.

******************************************************************************************************************

Фин 5

Фин 4

Feb 14

Эне жөнүндө баллада..

ээ 84******************************************************************

Нуркыз РЫСКУЛ кызы.
1991-жылы Нарын облусунун Ак-Талаа районуна караштуу Ак-Кыя айылында төрөлгөн. Алгач Ак-Кыя айылындагы Асааналы Абдраимов атындагы орто мектептен окуп, кийин Бишкек шаардык №-87 орто мектебин ийгиликтүү аяктаган. 2014-жылы Кусеин Карасаев атындагы Бишкек Гуманитардык университетинин Кыргыз филологиясы факультетин артыкчылык диплому менен бүтүргөн. Эл аралык «Нурборбор» чыгармачыл жаштардын академиясынын алдында уюшулган «Жаңы толкун» адабий клубунун мүчөсү. (2011) «Поэзия, сени сүйөм!» (2011) аттуу ыр жыйнагынын автору. «Кыргыз жаштар поэзиясынын» (2012) антологиясына тандалма ырлары кирген. (2012) «Селкилердин селкинчек» аттуу жаш акын кыздардын арзуу ырлары камтылган китепке ырлары кирген. Кыргыз радиосу тарабынан уюштурулган «Таланттар таймашы» уктуруусунун акындык өнөр боюнча 2-даражадагы дипломунун 2 жолку ээси. 2012-жылы Коомдук иш-чараларга активдүү катышкандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын Эмгек, миграция жана жаштар министрлигинин диплому, (2015) Кыргыз Республикасынын маданиятын жана искусствосун өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин Ардак грамотасы менен сыйланган. Үй-бүлөөлүү, бир кыздын сүйүктүү энеси. Бишкек шаарында жашайт.

ЭНЕ ЖӨНҮНДӨ БАЛЛАДА

Эсимде экзамендер бүтүп калган,
Эл толгон жерден унаа күтүп калгам.
Жаз эле, жука көйнөк кийип алып,
Жамгырга калып бир аз үшүп калгам.

Жыкжыйма аялдама адам батпайт,
Жылууга жамгыр төгүп кадамдатпайт.
Бир-бирин жөөлөп өтүп улуу кичүү,
Бирине, бири барып амандашпайт..

Аңгыча унаа келди толуп алып,
Арт жактан жайланыштым орун алып.
Биз түшкөн автобуска түшүп калды,
Бир Эне, ымыркайын колуна алып.

Ортоктош болуп жолдо сапарыма,
Олтурду келип менин катарыма.
Баш-аяк суу болсо да аяр карайт,
Баласын катып алган чапанына.

Бала да, отурбай тынч ыйлап келди,
Басылбай энекесин кыйнап келди.
Жүзүнөн жаш Эненин бакыт көрүп,
Жүрөгүм бир башкача туйлап келди.

ээ 84Эне да, кайыл болуп тоңгонуна,
Энтеңдеп бара жатат жолдо мына.
Бар, жокко түшүнбөгөн бал тил кезим,
Балалык келип турду ойлорума.

Ашынган элден бөлөк эрке элем,
Апамды далай кыйнап эркелегем.
Атакем баарын алат керек болсо,
Асманда айды алып берсе дегем!.

Ал кезди келет бүтпөй баяндагым,
Аягы чекити жок баяндарым.
Апамдын ачуусуна тийген күнү,
Атакем болчу жалгыз таянганым.

Эң кымбат, атам-апам жакындарым,
Эч кимге алмаштыргыс асылдарым.
Канатың жайып дайым кучагы кең,
Канча ирет жамгырлардан жашырбадың.

Азыр мен терең ойго түшүп турам,
Айлымдын жытын эңсеп күтүп турам.
Төрүнө биз чоңойгон үйдүн жетпей,
Төгүлгөн жаанда калып үшүп турам.

Сароору, кусалыкты чектесемби,
Сагынган айылыма жетпесемби.
Бүтпөгөн түйшүктөрдүн баарын таштап,
Бүгүнтөн калбай туруп кетпесемби!.

АЯЛСЫҢ ДА ДЕБЕГИН!.

Аялсың да, алсызсың да дебегин,
Аным сени күчтүү болсун дегеним.
Эң негизги жеңишим да аялдык,
Эл жериңе тийип турса керегиң.

Өйдөдө өбок, ылдый болсоң таярмын.
Өзүң үчүн бар нерсеге даярмын.
Ооматым да бактым дагы сен менен,
Ошолүчүн алсыз назик аялмын.

А сен менин аскамсың да жөлөнчү,
А мен гүлмүн мээримиңден көгөрчү.
Баарыбыздын ырыскыбыз сен менен,
Балдарымдын төрөлгөн да, төрөлчү.

Ошондуктан башыңды ылдый салбагын.
Ооматым сен, жаркын мүнөз ардагым.
Өзүң бийсиң тагдырыма, багыма,
Өмүрүмдүн баарын сага арнадым.

САЛАМ КАТ.

«Салам кат! Окуулар жакшыбы?
Сага арнап ыр жаздым жактыбы?
Эч качан айрылбай жолубуз
Экөөбүз болобуз бактылуу».

Атайын «гүл» болуп жасалган.
Алгач мен өзүңдөн кат алгам.
Күзгүнү кайтарчу адат таап,
Күнүгө түрлөнүп жасангам.

«Жолдоду кат менен саламын,
Жооп бергин» -деп койгон талабын.
Карааны азыр да эсимде,
Кат берген кошуна баланын.

А көрсө күн мурун такташып,
Апакай барака кат жазып.
Бекиткен экенсиң келишим
Бергин деп ортодо кат ташып

Андагы сен жазган каттарың,
Айрыбай эчен жыл сактадым.
Көңүлгө кыт сымал уютуп,
Көмүскө сыр кылып каткамын.

Карабай кылчайып арт жагын,
Карасаң мезгилдин шашканын!
Жакшысы мен азыр бөлөктүн,
Жарысың сен дагы башканын.

АЙЫЛЫМА БАРГАНДА..

Көп болду айылыма келбегемин,
Көөнүмдө көксөгөмүн, эңсегемин.
Байоо кез, аруу жана таза бойдон,
Балалык күнүм калган сенде менин.

Күүгүмдө көчө шаңга толуучу эле,
Күлкү,ыр,оюн түрлүү болуучу эле.
«Кой кызым,чыкпагын» – деп энем мени,
Коңшунун балдарынан коруучу эле.

Элестеп ал кезекти толкуп алдым,
Эң сонун мезгил кандай болчу алтын.
Бактылуу ата болуп өзгөрүптүр,
Балдары ошондогу коңшулардын.

******************************************************************************************************************

Jan 03

Көч байланыш..

******************************************************************************************************************
1

Жеңишбек ЖУМАКАДЫР:  ӨЗҮМӨ КЕЛСЕМ ЧЫНЫГЫ ТӨКМӨ БОЛО ЭЛЕКМИН ДЕП ОЙЛОЙМ. КӨП УЧУРДА ЫРДАГАНЫМДАН ӨЗҮМ УЙАЛЫП КЕТЕМ.

«Көчүбүздөгү» салттуу «Байланышыбызды» уланттык. Кезектеги Байланышыбыз бүтүп бараткан жылда, 26-27-декабрда, ишенби-жекшемби күндөрү Бишкек убактысы бойунча кечки саат 19-00 дөн 24-00 гө чейин созулду. Аталган «Көч Байланышыбыздын» (Он-лайн) ардактуу коногу жети күн тынбай ырдаган атактуу Жеңижоктой залкарыбыздын жолун улаган ак таңдайлардын бири, айтылуу төкмө, акын  Жеңишбек ЖУМАКАДЫР  болду. 


******************************************************************************************************************

ээ 53Айтмырза АБЫЛКАКСЫМОВ. Бишкек шаары, КР.
Кеч жарык, кадырлуу Көчмөндөр! «Көч байланышты» баштаардан мурун баарыңыздарды келе жаткан Жаңы 2016-жылыңыздар менен куттуктаймын! Келе жаткан жылда эмне жакшылыктарды эңсесек, кандай аруу тилектерди тилесек баарысын Жаратканым ар бирибизге берип, келерки жылга карата койгон максаттарыбыз аткарылып, Өлкөбүздүн да, өзүбүздүн да жыргалдарбызды көрүү буюруп насип этсин!
Урматтуу Жеңишбек мырза, «Кыргыз көчүнө» куш келиңиз! Биздин арабызга келип, убакытыңыздын тардыгына, зарыл жумушутарыңыздын бардыгына, өзүңүздөр айтмакчы «алтын шилекейди чачыратып», сөздү сөзгө куюлуштура шатыратып, аңгеме куруп берүүгө макулдук берген ак таңдай акын Сизге жана ушул жолугушууну уюштурууга демилгечи болуп ишке ашырып жаткан алыскы Фин өлкөсүнүн Келсинкисинде жүрсө да жүрөгү «кыргызым-кыргызым» деп соккон «Кыргыз көчүнүн» Көч башчысы Асыран мырзага көчмөндөрдүн атынан, көчмөндөрдүн аксакалы катары ыраазычылык билдирип коюуга уруксат этиңиздер!

5«Төкмө акын Жеңишбек келет, ар кандай кызыккан суроолорго жооп берет!..» – деп Асыран мырза айткандан бери бир жумадай болуп калды, «Кыргыз көчүндө» болуп көрбөгөндөй шаң! «Кыргыз көчүндө» эмне болуп жатат?» – дешип, башка тайпадагылар аң-таң! Суроо берүүчүлөр суроосун тандап, тилек айтуучулар жакшы тилектерин камдап, даяр турушат.
Мен болсо Сизге бере турган суроомду өз кезегим келгенде берермин.

Азыр эми:
Куттуу болсун бүгүнкү кечиңиздер,
Зарыл иштин баарынан кечиңиздер.
«Кыргыз көчү» айылында бүгүн майрам,
Кыйшактабай бул жерге жетиңиздер.
Суроо берип, каалоо айтып Жеңишбекке,
Сырын угуп, ырын угуп кетиңиздер.
Анда эмесе төкмө менен жолугушуу,
«Ачык!» – деймин. Уруксат этиңиздер!
Баса,
Башка тайпа жарандары, калба «жашып»,
Көрөм дебе чоң төкмөнү «дубалды ашып!»
Көчмөн пейли кенен билсең, кел, келе бер,
Бүгүн бизде баарыңарга эшик ачык!

Эмесе, «Көч байланышын» баштадык!!!
Тартипти сактап, тизмедеги кезек менен суроолорду бере бериңиздер!..

Жеңишбек ЖУМАКАДЫР
Ырахмат Сизге Асыран,
Ыр сүйгөн элдин атынан.
Кыйын болгон сыяктуу,
Кыйытып суроо бергенге,
Кыйындарды чакырам..

0000000049Чынара САРБАГЫШОВА. Бишкек шаарынан, КР. Саламатсыңбы, иним! «Кыргыз Көчүнө» куш келипсиң!
Байыркы элиме бабалардан калган сейрек өнөрдүн ээсисиң. Ошол өнөрүң менен көп ийгиликтерди багындырып, элиңдин жүрөгүнөн орун алдың. Өтүп бара жаткан бул жылда да уучуң кур эмес. Ошол ийгиликтериң менен чын жүрөгүмдөн куттуктайм!
Менин суроом: Өткөндө «Бул жарыктык молдолор менен акындар окшош калк болушат экен» деп пост койдум эле. Кээлер бул экөөнүн ортосу асман менен жердей деген пикирлерин калтырышты. Буга сенин көз карашың кандай? Эгер экөөндө жакындык болбосо, экөөнү бир жүрөккө кантип сыйдырып келүүдөсүң?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Ырахмат каалооңузга! Молдо деген бул атайын ислам билимин алган адамды айтабыз. Бизде намаз окуп калганды: «аа молдо болуп калдыңбы?» деген туура эмес түшүнүк бар. Жөн гана ибадатын кылып жүргөн адам ал жөн гана мусулман. Өзү мусулман болуп туруп, милдетин аткарган мусулманды молдосуң деп какшыктайт. Баары тең түшүнүк жоктугунан келип чыгып жатат да. Мен мусулманмын ошол мусулманчылык милдетимди аткарып жүргөн мусулман кыргызмын. Сиздин кандай мааниде жазганыңызды окуй элекмин. Балким окуп туруп дагы жооп берермин. Чыныгы молдо акыйкатты айтат. Чала молдо акыйкатты жомоктотуп элди качырып айтат. Чыныгы акын да акыйкатты айтат. Чабал акын тунук жеткире албай элди иренжитет. Окшоштугу ушунда жана экөөнүн тең Кудайга деген ишениминде. Мисалы бир аалым динде ааламдын жаралышын баян кылып кара сөз менен элге жеткирип жүрсө, аны Жеңижок акын термеси менен эле айтып койгон. Акындын акыйкат айтуусу таасирдүүрөөк деп ойлойм эгер сөздүн күчүн пайдалана билип жана айткандары менен өзү да жашай билсе..

ээ 20Калмамат ТУРДУБАЕВ. Мен Өзгөндүн Кара Шоро аймагынын Арагөл айылынан болом. Кесибим: мугалим жана юрист. Ассалому алейкум, Жеңишбек иним! Кыштан тынч, эсен-аман, кыйналбай чыгып атасыңарбы?
Учурашуу жана суроо берүү терме менен терип:
Куш келипсиң акын иним!
“Кыргыз Көчү” айылына.
Залкар акын келет дешип,
Кабар кылдык баардыгына.
********
Термени терип баштадым.
Тулпарды шашпай таптадым.
Күткөнүм Улуу акын деп.
Ыр дүйнөңө аттандым..
********
Жараткан берип талантты.
Ыр менен нечен таң атты.
Чеги жок төкмөң океан,
Чакырып элди баратты.
********
Акын деген ким болот?  1-суроом.
Кантип ага ыр толот? 2-суроом.
Төкмөнүң көркү эмнеде? 3-суроом.
Ыр чыгат кандай пендеде? 4-суроом.
*********
Тилиңдеги келмени,
Алла Таалам бериптир.
Келмеси жок акынды.
Неге баары жэриптир? 5-суроом.
********
Чыгаандыгың билемин,
Кабыл болсун тилегиң!
Аллага өзүң жакынсың,
Нееге келет илебиң? 6-суроом.
**********
Ыйманың дайым саламат,
Аллага өзүң аманат!
Кандай инсан чынында.
Аллага жакын баралат? 7-суроом.
********
Баракелде акыным,
Эл-Журтума жакыным.
Оболой берсин талантың,
АШЫРЫП ДАЙЫМ АКЫЛЫН!

Балли, балли залкарым.
Ушул эле айтканым.
Шүгүр деймин Аллага.
Өзүңсүң бүгүн тапканым!
**********
Сак-саламат жүрө бер,
Элиңе жанып күйө бер!
Океандай термени,
Эл-Журтуңа үйө бер!

Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Калмамат агама жооп.
Калмамат агама айтайын,
Какылдабайм ай сайын.
Калың элдин кашында,
Кадырыңызды байкайын.

Алейкум салам!Ырахмат,
Айылым аман,бүт аман.
Суктанткан алгач негизи,
Суроо берген сиз аман.

Мен болсо жүрөм акырын,
Мезгилдин тыңшап басыгын.
Көр турмуш чайпап калганда,
Көбүнө жетпей акылым.

Акын деген -дарыя,
Агып турган ыр курап.
Чырм этип уйку албаган,
Чындык үчүн чыркырап.

Көктөн илхам келгенде,
Көкүрөккө ыр толот.
Кайнап чыкса айткын деп,
Качалбайсың шылтоолоп.

Өзгөнүн сыны жыйында,
Өпкөнүн ыйы чылымда.
Төбөлдөн коркпой төгүлгөн,
Төкмөнүн көркү ырында.

Ыйык келмени Жараткан,
Ылайыктап айт деген.
Жээрилсе кээ бир пенделер,
Тараза демек калк деген.

Баткагына күнөөнүн,
Батпайлы деймин тизеден.
Аллага жакын себебим,
Аны менен билем,ишенем.

Күүлөнсө канат экөөсү,
Куш учуп жерге коно алат.
Акылдуу илим билимдүү,
Аллага жакын боло алат.

Жараткан сизди колдосун,
Жамандыгыңыз болбосун.
Төрт миңден ашып кыбыраң,
Төрүңүздө ойносун.

Арагөлдө жашаган,
Тобуңузга баралы.
Токсондо улак тарттырып,
Тоюңузга баралы.

ээ 9Насыпбек АСАНБАЕВ. Бишкек шаарынан, КР.  Саламалейкум байке. Ден соолуктарыңыз жакшыбы? Байке, манасчылар деле акын болот дешет го?. Бу акындар деле манасчы болсо болобу? Негизи Манас айтып, же Манас айтканга кызыгып көрдүңүз беле? Сиз айтсаңыз жакшы айтат болушуңуз керек?.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.
Алейкум салам Насыпбек.
Агаңа айттың азык кеп.
Манасчы болуп кетем деп,
Мактана албайм ачык кеп.

Кез кезде айтып калабыз,
Кеп чынын кантип танабыз.
Куюлтуп Манас айтканга,
Курсактагы балабыз.

Акындан деле Манас айтып жүрүшөт бирок деген жери бар..
Манасчыдан деле айтышка катышты бирок бизден кеми бар..

АзиретАзирет КЕЛДИБАЕВ. Санкт-Петербург шаарынан, Оруссия. Ассалом алейкум. Баарыбызга Аллахтын мээрими жана ырайымы болсун! Жеңишбек байке, эгер төкмө болбой калганыңызда Ким болмоксуз? Рахмат!
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.   Алейкум салам Азирет!
Он беш жашымда Нарын театрга пародист сатирик болуп кабыл алынгамын. Залкарлардын концертинде жалаң алып баруучу болуп элди күлдүрүп жүрчү элем. Тагдыр экен акындыкка аралышып акын болумуш этип жүрөм. Бирок азыр ойлоном да акындыкты насип кылган Кудайыма шүгүр дейм. Бир улуттун улуу өнөрүн алып жүрүш дагы өтө оор жоопкерчилик деп түшүнөм. Ага болбой эгер акын болбой калганымда..
Жетине албай шыр төккөн,
Жети күнү ыр төккөн.
Каардуу менен арбашкан,
Казак менен кармашкан.
Ааламдын угуп дабышын,
Алперген элдин намысын,
Кайра эле акын болмокмун

А МанатМанат БООБЕКОВА. Бишкек шаарынан, КР. Жеңишбек мырза, көрүү жагынан чектелген таланттууларга кандай шарттарды түзүүгө мүмкүнчүлүгүң бар?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Манат эже, саламатсызбы. Биринчи Жараткандан Сизге чың ден соолук, тилеген тилектериңиз кабыл болушун сурайм. Сиз айткан маселе ойлоно турган иш экен. Мен түшүнүп-түшүнбөй калышым мүмкүн. Эгер Сиз ушундай ылайыктуу шарттар болсо деп сунуш кылсаңыз колумдан келген жардамды берүүгө даярмын. Кеңеше турган адамдар да бар дегендей.
Манат БООБЕКОВА. Чоң ыраазылык Жеңишбек мырза. Ал шарттардын бири мамлекет тарабынан эмгегине карай колдоого алуу. Инклюзивдик абалдагы ыр жазган азиздердин ыр жыйнак китебин чыгарууга көмөк болсо деген ой тилек болчу.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Макул. Ыйман фондусу бар. Мен кайрылайын, китепке жардам беришет деп ойлойм.

сатыкеСатывалды САЙПИДИН Уулу. Маскөө шаарынан, Оруссия. Ассалому алейкум Жеңишбек мырза. Силерди, Кудай берген талантты бийик коюп, бийлик мыкчыгерлеринен коркпой болгонду болгондой айткан, Жеңижок менен Эшмамбеттин талантын улантуучулар, алп акын Арстанбектин урпагы катары билем. Тээ көптөн бери көңүлдө жүргөн суроомдун жообун тапканга жардам берет деп ишенемин. Жан дүйнөмдү кыйнаган жалгыз суроом: «Адам уулу канткенде «АДАМ» болот?»
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.   Сатыбалды, алейкум салам!
Айтматов атабыз издеген жоопту Жеңишбек бечара табалар бекен?..
Үч суроого жооп тапкан адам чыныгы адам боло алат дейм ойлойм.
Кайдан келдим?
Неге келдим?
Кайда барам?
Сен берген суроо эми жалпылап берилген суроо да. Адам болуп жашап жаткандар деле жок эмес. Тилекке каршы алардын аз болгонунда жана адам боло албай жүргөндөрдүн түшүнбөгөнүндө.
Кожо Насирдинден сурашкан тура: «Сөөк салынып бараткан табыттын оң жагында баскан жакшыбы же сол жагында баскан жакшыбы? – деп. Ал айтат дейт : «Кайсы жагында баскан жакшы экенин айталбайм, бирок ошол табыттын ичинде болбогонуң жакшы» – деп. Ал сыңары кандай жашасак да айбан болбой адам болуп жашаганга аракет кылганыбыз жакшы.
Билбесе да билсе деле бакырган,
Бул дүйнөдө толуп жатат акылман.
Бирөөлөр бар эч ким деле тааныбайт,
Бирок аты асмандарга жазылган..

0Мусакун САТЫБАЛДИЕВ. Каракол шаарынан, КР. Жеңишбек, Мекенчилердин «Кыргыз Көчү» тобунун «Көч байланышына» куш келипсиң. Кирип келаткан Жаңы Жылың менен алдын ала куттуктайм! Жаңы жылда жаңы-жаңы чыгармачылык ийгиликтериң мол болсун! Эми мени түйшөлткөн суроом бирөө эле, ал төмөндөгүдөй:
Кыжаалаттан мен кыйналып келемин,
Жыртып алдык ыйман, ардын элегин.
Канткенде эми толтурабыз кайрадан,
Жан-дүйнөнүн бошоп калган челегин?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Мусакун агама жооп.
Куттуктооңузга ырахмат. Сизге дагы баардык бакытты каалайм.
Бир мамлекеттин келечегин көргүң келсе алардын жаштарына көз чаптыр дейт. Биздин жаштар жалпысынан жакшы жолго акырындан түшүп баратат деп ойлойм. Мен сыртка чыкканда зээндүү ыймандуу мекенге күйгөн кыз-уландарды көрүп жүрөм. Эгер биз өзүбүз аткарбаган нерсени балдарыбызга айтканыбыз таасирсиз. Ар кимибиз өзүбүздөн баштасак ал сөзсүз айланага таасир берет. Андыктан үйдө, бакчада, мектепте эң мыкты адеп ахлак берилиши керек. Ал үчүн айланып келип эле милдет бизге түшөт. Ар бир ата эне милдетин сезип мекенге келечекке сүйүүсү артып оңолсо коом оңолот. Коом оңолсо анан башчыларыбыз оңолот.Аракет кылсак баары жакшы болот деп ойлойм.
Бул турмушуң азап жана салтанат,
Баары сиздей кыйын экен байкамак.
Көп билгендер аз билем деп толгонсо,
Көп билем деп аз билгендер айталат.

Күнөө кылсак кетет тура айлабыз,
Көкүрөктө бүлүк түшүп,ар намыс.
Алып калыш таза бала чакасын,
Ар адамдын ыйманына байланыш.

ээ 62Гүлжакан МАВЛАНОВА. Бишкек шаарынан, КР.  Куш келипсиң, Жеңишбек иним. Эл сүймөнчүгү өзүңө, үй-бүлөңө тынчтык каалайм. Кыргызда, деги эле өнөр ээлеринде «аян» деген түшүнүк бар.
1. Элжиреген эргүү аян менен келген учурлар болобу?
2. Эртең менен турганда жана жатаарда кандай тилек айтасыз, рахмат.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Гүлжакан эжеке ырахмат. Өнөр берилген адамга илхам берилет экен. Кыргыздар түш көрүп ошол түшүн аян деп туура эмес атап алышкан. Мен маанисин айтып жатам.Көзү ачыктар кээде жиндердин шыбыраганн мага Кудайдан аян келип атат деп адашып жатышпайбы. Мага эргүү гана келет. Бирок түшүмө бирөөлөр келип: «ушуну айтпасаң өлүп каласың» дей элек. Ал эми түш көрүү, түш жоруу бул башка маселе. Аян Кудайдан периштелер аркылуу гана пайгамбарларга келе турган улуу сыр. Саякбай аксакал түшүндө бирөөлөр бир ууч буудай берип анан Манасчы болуп калган экен айтымында. Бул болгону жакшы түш. Азыр дагы бир Манасчы киши айтат дейт: «Түшүмдө бирөөлөр мага эки кап буудай берди» – деп. Саякбай бир ууч берсе, ага эки кап берсе Саякбайдан да кыйын экен деп күлүп жүрүшкөн.
Мен эртең менен таңкы намаз окуйм. Артынан дайыма мекениме элиме жалпы ааламга жакшылык тилеп суранам. Жатаарда өзүм үчүн жакындарым үчүн жана жалпы адамзат үчүн Алладан кечирим сурайм.

Элнура ЭЭлнура ЭҢСЕБАЕВА. Калининград шаарынан, Оруссия.
Ассалому алейкум!
Калкыма айтам саламды.
Көчмөндөрдүн коногу…
Жеңишбек байкем аманбы?
Эл катары мен дагы,
Суроо бере аламбы?.

Акын менен төкмөнүн,
Айырмасы эмнеде?
Төрт сап ыр жазса эле,
Акын болуу эп беле?

Жеке пикириңизди угайын,
Кошумча суроо сунайын.
Маданияттан сүйлөңүз…
Андан да бир аз сурайын.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.    Алейкум салам, Элнура!
Ырахмат кылган сыйыңа,
Ырахмат жазган ырыңа.
Бактылуу өмүр сүрө бер,
Байланып бакыт нуруна.

Айтма акын деп мени айтат,
Жазма акын деп сени айтат.
Кимиси акын ким төкмө,
Кулак салган эл айтат.

Негизи бизди төкмө дейт,
Эл көнүп калган акын деп.
Жаандай кеткен ырларга,
Жан дүйнөсү жакын деп.

Төкмө деген так айтсам,
Төп жорго улуу Жеңижок.
Алыкул, Жоомарт акындар,
Арабызда эми жок..

Айтмырза (2)Айтмырза АБЫЛКАСЫМОВ. Бишкек шаарынан, КР. Эми кезегим келди, суроомду берип калайын. Илгери Жоомарт Бөкөнбаев улуу Токтогул туурасында: “Конуп отурган куш кандай жеңил учуп кетсе, Токтогулга төгүп ырдап жиберүү ошондой жеңил болгон”, – деген таризде кеп кылганы бар эле. Куштун жеңил учуусу үчүн Жаратканым атайы канат берген эмеспи! Анын сыңарындай эле төкмөгө да төкмөлүк касиетти ыроолобогон болсо, кайдан төкмө чыкмак эле… Антейин десең тоокко деле канат берген го, бирок, көктү көксөгөн менен уча албайт. Тамдын башынан таштасаң, жерге чейин канат серпимиш болот, буту гана сынбай калганы болбосо…
Эми суроолор?
1. Төкмөлөрдүн да куштары, тооктору барбы? Болсо алар кандай аталышат? Сиз качантан бери өзүңүздү төкмөлөрдүн куштарынын арасында экендигиңизге көзүңүз жете баштады.
2. Сиз кандай шартта төгүлө төгүп ырдай аласыз да, кайсыл учурда даяр саптарды пайдалана баштайсыз?
3. Биз, жазмачылар, бир чакан ырды, апыртып айтканда, кээде эки-үч ай оңдоп-түздөгөн учурубуз көп эле кездешет. Сиздерчи?

Жоопторуңузга алдын ала ырахмат айтуу менен, талантыңыз ташкындап, эл-журтуңузга төгүлүп ырдап жүрө беришиңизге тилектештигимди билдиремин! Сизден оомат кетпесин!
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Айтмырза агама жооп.
Мен сүрөтчүлөргө таңгалам. Бирдемелерди чиймелеп койсо эле окшошуп калат. Алар бизге таңгалат кантип төгүп жатасыңар деп. Бир гана туура жооп-Кудайдын ар кимге энчилеп берген өнөрү бар. Эми ал өнөрдү туура пайдаланыш ар кимдин өзүнүн колунда.
Төкмө жана жамакчы болуп бөлүнөт.
Мен каалаган учурда ырдай алам. Ошол төгүп баратып учурга туура келген өткөн төкмөлөрдүн саптарын колдонуп кеткен учурлар болот.
Мисалы:
«Барпы акын айткандай
Эки жилик эт жесең,
Бир каргыш бир май.
Эки агаин туугандын,
Бир кедей бир бай..» – дегендей.
Биз төгүп ырдаганыбызды эфирден көргөндө «ушул жерин мындай айтсам болмок экен» деген учурлар болот негизи.
Өзүмө келсем чыныгы төкмө боло элекмин деп ойлойм. Көп учурда ырдагымдан уялып да кетем.
Кыйкырып ырдаш кеппи деп,
Кызыкты көрөр кезби деп.
Кыйраткан мактаныч айталбайм,
Кырларга үнүм жетти деп.

Келечек эшик кең ачсын,
Калк үчүн маңдай тер аксын.
Кыйшыкты түзөөр башынан,
Кыйынды калыс эл айтсын.

7Максат АЗАМАТОВ. Тапиола шаары, Финляндия. Атсаломалейкум Жеңишбек байке! Акындар, төкмөлөр спорт менен машыгабы? Эгер машыкса спорттун кайсы түрүнө жакын келишет? Чынында сиздер сахнада (ринг) тил, сөз менен айтышып «мушташасыздар». Ошол «мушташка» чыгаарда сөз жаттап, машыгып катуу дайарданасыздарбы?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Алейкум салам, Максат.
Бизде ар кандай спорт. Амантай саркашка-арбашка спорт менен машыгат. Сапар акын күлүп машыгат дегендей. Тууганбай Абдиевдин жакшы сөзү бар. «Төкмө акындын университети досторкондун эле чети» деген. Элге көп ырдасак ошол биздин такшалуубуз. Айтышта болсо кимге туш келериңди билбейсиң да. Кандай тема козголорун да билбейсиң. Даярдыгыбыз эле ошол ой топтоп, ойлор аркылуу гана даярданмай. Жаттап койгон термелерин кээде колдонгон деле акындар бар. Бирок жаттап даярданган жагынан казак туугандарга жетпейбиз.

7Рахат ТАШТЕМИРОВА. Ханты-Мансы автономдук округу, Белоярский шаары, Оруссия.  Саламатсызбы? «Кыргыз көчүнө» кош келипсиз агай! Мен берейин деген суроолорум төмөнкүчө, алдын ала ыраазычылык билдирем!
1. Кудайдан берилген төкмөчүлүк өнөрдүн зыяны да тийбей койбогондур?
2. Кыргыздардагы ислам динине чейинки диний ишенимдерине болгон көз карашыңыз кандай?
3. Үй-бүлөнү кандай түшүнөсүз. Сиздин үйдө «казан-аяк кагышабы?»
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Рахат Таштемирова айымга жооп.
Кудай сактасын, зыяны тие элек, пайдасынан башка. Бир жолу Азамат экөөбүз менин концертимде ырдап атып мен: «Токтогулдан суу жоголду ким көрдү?» – деп ырдагам тамаша кылып. Анан эфирден кеткен. Ал кезде Эшимканов директор болчу. Концертимди тарткан режиссер Сагын Ниязалиева эже ыйлап чалат: – «Эмнелерди ырдагансың? Мени жумуштан кетиргени жатат» деп. Анан мага да бирөө чалды: «Эмне, Токтогулдун суусун сен текшерип калдың беле? Сүйлөшүп койолубу, тиги-бу» деп. Орозбек Молдалиев агага жолугуп калып айтсам. «Эми булар ушинтет, бирок эч нерсе кыла алышпайт» деди. Ушул окуядан башка эч деле терс нерселер боло элек. Болбой эле койсун.
Жеке эле кыргыздардыкы эмес ислам келгенге чейин бардык элдин ишеними ар кандай болгон. Кыргыздар деле бир Кудайдын бар экенине ынанып жашап келишкен. Болгону, ортомчу кылышып ар нерсеге сыйына беришкен да. Ислам болсо туура сыйынуунун жолун дагы көп улуулуктун өзөгүн алып келди. Үйдө болсо, азыр казан-аяк кымбаттаган сайын кагыштырбай деле калганбыз..
Бирде күлүп бирде туруп капамын,
Бирок дайым ичиндемин батанын.
Үмүтүмө үмүт кошуп колуктум,
Үч кыз менен эки уулга атамын.
Ыйман менен күндө жаңы көрүшүп,
Ырыскыны үй бүлөмө бөлүшүп,
Ырым менен багып келе жатамын.

ээ 30Лира КАМЧИБЕКОВА. Аксы районунан, КР.  Саламатсызбы Жеңишбек байке, Кутман кечиңиз менен! Сиздин чыгармачылыгыңызды бийик баалаайм жана таазим этем. Сизге берилчү жөнөкөй суроом төмөндөгүдөй, жана баарына ачык жооп бересиз деп үмүттөнөм:
1. Жеңемдин (жубайыңыздын) башка аялзатынан айырмаланган артыкчылык сапаты бар деп ойлойсузбу, болсо эмнеде? Жана ага, алгач сезимиңизди кантип билдирдиңиз эл?
2. Сизге акындык талантыңыз канча жашыңызда байкалды эле, жана эң алчкы ырыңыз эсиңизде болсо айтып бербейсизби?
3. Тили тизесине жеткен төкмө акындарыбыздын арасынан кимиси менен ырахат алып айтышасыз?
4. Элдин эле эмес, сахнанын да көксөөсүн кандыра ырдаган Жеңишбек акындын , Кыргыз Маданиятынын кай жеринен көксөөңүз толбой келет?.
Алдын ала ырахмат! Үй-бүлөңүзгө эсенчилик каалайм!  Сизге терең урматым менен!.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Лира айымга жооп.
Ыймандуу болсо алганың,
Ыймандуу өсөт балдарың.
Аялзат үйдө мугалим,
Аялуу назик ардагың.
Кабырганы түздөйм деп,
Кабанак кылып албагын, дегендей..
Жубайымдын ыймандуу болгонун жана иштермандыгын жактырам. Баш кошкондон бери эч жерде иштеген жок айлыгын өзүм берип келе жатам. Бактылуу ыймандуу кылып энелик мээрими менен балдарымды тарбиялап келе жатат. Мен үчүн бул чоң бакыт. Алгач автобуста таанышып, элчилеп «сүйөм» дебей эле үч айдан кийин сени алам деп айткамын. Үч айдан кийин барып үч күн сүйлөшүп он жети жашымда үйлөнүп алгамын.

Мектепте, кичине кезде ырларды которуп пародия кылыпырдай берчүмүн.
«Сен менен бак аралап баскым келди,
Сен менен кең асманга учкум келди.
Сен менен үйгө кирип тамак ичип ай,
Эшикке чыгып алып кускум келди»..
Айтор балалык сезим менен ой келди ырдагам да..
Көбүнчө Талант, Элмирбек анан Аалы менен ырдашканда ырахат алам.
Эми маданиятка көңүл бурабыз деп атышат. Бир жакшы жаңылыктар болоор деп ойлойм. «Маданият өлдү» деп өкүргөндөрдүн колунда да азыр. Тирилип калар буюрса.

0000000011Бермет БАЙКЕЛОВА. АКШ, Нью Йорк, Манхеттен. Саламатсыңбы, Жеңишбек иним! Көп жылдан бери жолукпай жүрүп бүгүн «Көч байланыштан» жолукканыбызга абдан ыраазымын. Келе жаткан жаңы-жылың менен куттуктайм, чооң ийгиликтердин жылы болушун каалайм! Акын болуу өтө оор, татаал кесип жана өзүңө окшоп эл купулуна толгон жакшы акын болуу андан да оор. Өнөр кесибинде ырчы-чоорчулар сахнага даяр чыгармасы менен чыгышса, акындар ар дайым сахнада улам жаңы чыгарма жаратасыңар. Ал үчүн абдан чоң күч таланттан да сырткары керек деп ойлойм. Мына ошол күч эмне, аны кайдан жанан кандайча топтоп аласың?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.   Бермет эжеге жооп.
Ырахмат эже,менде байлашканыма кубанычтамын.
Таланттан сырткары дагы күч бул китеп окугандан анан көп толгонуп аракет кылгандан деп ойлойм. Кээде таппай жүргөн нерселериңди китептерден таап анан аны бышырып туруп элге сунсаң тим эле укмушта. Аракет кылып туруп негизги күчтү Жараткан өзүң бере көр деп жалынмай.

ээ 84Райкүл АЙДАРАЛИЕВА. Бишкек шаарынан, КР. Жеңишбек иним, дегеле «Кыргыз Көчү» деген аталышка, кылым карыткан кыргыздын ушул өтө жагымдуу, мурас катары кабылданып келе жаткан сөзүнүн маани-маңызына сиздин түшүнүгүңүз кандай? Ыр менен төгүп жооп бере аласызбы? Рахмат.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Райкүл эжеге жооп.
«Кыргыз Көчү» – нукура, так, даана, кыргыздын баскан тарыхын билдирип турган сөз деп билем.
«Кыргыз көчү» баскан тарых,
Кылымдарга дастан тарых.
Ата баба жγрок толгоп,
Ат чаптырып айткан тарых.

«Кыргыз көчү» албан тарых,
Кылымдарга калган тарых.
Урпактарың унутушса,
Улут үчүн арман тарых.

«Кыргыз көчү» көчкөн тарых,
Кыл жолдордон өткөн тарых.
Башы кетип мекен үчүн,
Бабаң жашын төккөн тарых.

«Кыргыз көчү» муңдуу тарых,
Кызыл тилде ырлуу тарых.
Башка улуттун башы жетпес,
Бабам берген сырлуу тарых.

ТемирланТемирлан АКНАЗАРОВ. Бишкек шаарынан, КР.  Ассаламу алейкум!
Атактуу ага Жеңишбек.
Айтайын деген суроом,
Азырак бир аз этиш кеп.
Чыгарма сизден сурайын,
Чыгарсаңыз угайын,
Алдуусуз элге көп иштеп.
Айтыштын нугун негиздеп.
Апам бар менин кашымда,
Алтымыш сегиз жаштагы.
Ар дайым ойлоп түйшөлөм,
Арманы көп баштагы.
Бизди аяп татаал күн болгон,
Армандуу болуп жаш чагы.
Агарып калган оо эчак,
Карагаттай чачтары.

Калсам да мейли өзөрүп,
Койсомбу көңүл көтөрүп.
Деген түркүн ойлорду,
Тизмектейм сайма чөгөрүп.
«Сюрприз» болсун апама,
Сураарым сизден көгөрүп.

Ырдап берип коюңуз,
Үч куплет апама.
Ыраазы болуп кол жаяр,
Кабыларсыз батага.
Батасы тиер Кудайдан,
Сиз күткөн бала-чакага.

Өзүңүз айткан сыңары,
Акындын көркүн эл ачат.
Агылбай көлчүк суу турса,
Арыктын нугун сел ачат.
Сиз терген термелерди да,
Апам, такай угуп келатат.

Кубантып анда бериңиз,
Келтирип бир аз төгүңүз.
Кейитип алган апама,
Күч кубат берер кебиңиз…
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Темирлан мырзага жооп:
Алейкум салам Темирлан,
Айта турган кез келди.
Аалам тордогу баарысы,
Акын болуп кеткенби.
Телмирбей байке төкчү деп,
Темирлан мени текшерди.
Апаңды багып жатканың,
Анда сен бейиш тапканың.
Азамат дайым ушинтип,
Аздырган кепти айтпагын.
Күлдүрүп алып батасын,
Күнү-түнү барктагын.
Эми апабызга арнайын,
Ырдап бер окуп ар жагын.
Энеке сизге айтарым,
Эч болбосун арманың.
Бактылуу кары экенсиз,
Бапестеп турса балдарың.
Алтымыш сегиз жашыңыз,
Андан да ары басыңыз.
Жел суукту тоготпой,
Жетимиштен ашыңыз.
Сексенге туура чыкканда,
Чар тарапка той берип,
Чакыруу билет жазыңыз.
Кол сунуп эсен болуңуз,
Куда сөөк,досторго.
Жарышып келин-кыз менен,
Жашыңыз барсын токсонго.
Ойлогонуңуз бүт болсун,
Ой кырсыз жолуң түз болсун.
Балдарыңыз дайыма,
Колуңузга кол болсун,
Бутуңузга бут болсун.
Жамбылдан ашып буюрса,
Жашыңыз апа жүз болсун.
Керек болсо мына деп,
Жүз онго чыгып коюңуз.
Кадырлуу кары аталып,
Калк ичинде болуңуз.
Жүз жыйырмага жеткенде,
Жүдөттө бербей Темирли,
Шыдыр болсун жолуңуз

ээ 64Эрлан НУРМАМБЕТОВ. Бишкек шаарынан, КР.  Саламатсызбы эл-журттун Сүймөнчүгү Жеңишбек ага. Сизге жаңы жылда жакшы ийгиликтерди каалоо менен 2 суроо узаткым келди.
1-суроом: Сиз аркалаган акындык өнөрдө элибиз акындарды 3 түргө бөлүшкөн.
Ошол 3 түрдүү деңгээлдеги акындар кандай болот жана кандай аталат айтып берсеңиз. Жана өзүңүздү кандай акынмын деп айта аласыз?.
2-суроом: Илгери кыргыз хандары өнөр адамдарын, өзгөчө акындарды абдан аздектеп сыйлап келген. Ал тургай хандар да акындарга үйдүн төрүнөн орун берип, анан үйгө өздөрү кирчү. Бүгүн казак ажосу да ушундай дешет. А биздин чиновниктердин кимисинен ушул жөрөлгөнү байкайсыз?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Эрлан мырзага жооп.
Ырахмат Эрлан. Сага дагы жакшылыктарды каалайм. Биринчи сурооңо жогору жакта жооп берген элем. Убакытка байланыштуу экинчи сурооңо жооп берейин. Илгери, ооба ошондой болгон. Бизде азыр төрөлөр жеке той берсе чакырышат. Арасында сыйлап төргө отургузуп сыйлагандары деле бар үйүнө барып калганда. Казактын президенти негизи эле өнөргө жакын экен. Бир эки айтышка да катышкан деп уккамын. Өткөндө барып ырдап келдим жакшы кабыл алды. Дагы өнүксөк,маданият көтөрүлсө улуттук өнөрдү да түшүнгөн төрөлөр чыгат деп ойлойм. Азыр бардык жактан ой басып там туң баскан баладай болуп турганыбыздын себеби тийип жатса керек деп сооронуп туралы.
Эрлан НУРМАМБЕТОВ. Бүгүн атайы кыргыз өңүн таап 1-суроомдун жообун сизге айтайын кечээ шарт болбой калды эле. Элибиз акындарды 3 кө бөлүшкөн. 1- алтын жаак, жез таңдай, булардын ыр көрөңгөсү абдан бийик. Сөздөрү куюлушуп 1 айда да бүтпөйт. Бирок, бул ырчылар акындыктан да Манасчылыкты 1-орунга коюп, көбүнчө Манас айтышат. Төкмөлүктү кийинки орунда көрүшөт.
2-акындар булар кара жаак, кайкы тил деп аталат. Булардын ыр көрөңгөсү азыраак болгондуктан Манас баш болгон дастандарды айта алышпайт. Негизинен төкмөлүк кылышат. А 3-лөру жамакчылар Агай, сизди ушундай жооп береби дедим эле. Өзүңүз Манасты айтсаңыз анда 1-түрдөгү акынсыз, болбосо сиз кара жаак, кайкы тил төкмөгө кирип калат экенсиз.

ээ 17Чынара КАЛЫБЕКОВА. Бишкек шаарынан, КР.   Саламатсызбы, Жеңишбек мырза? Мен искусство адамы катары сиздин эмгектериңизге ар дайым көз салып, канааттанып келем. Ошондой эле сизди маданият майданында маңдай тери менен көрүнгөн төбөсү төрттүн бири деп билем! Сизге ден – соолук, чыгармачылык ийгиликтерди каалап кетүү менен, бүгүнкү мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, сизге бере турган төмөндөгүдөй суроолорум бар.
1. Учурдагы маданиятыбыздын аксак жүрүшү сизди канааттандырабы?
2. Кандай болгондо биз маданиятыбызды көтөрө алабыз?
3. Маданиятыбызды көтөрүп кетчү адам деп кимди көрсөтө аласыз?
4. Кыргыз маданият – искусствосун көтөрүш үчүн маданият кызматкерлерин эмнелер менен камсыздандыруу керек?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Чынара эжеге жооп.
Ырахмат эже жакшы тилектериңизге.
1. Өзүңүз жазып жатпайсызбы,маданияттын аксак жүрүшү деп. Демек мыкты деп айтыш кыйын.
2. Мамлекет жакшы көңүл бурса эле көтөрүлөт го дейм. Өнөр адамдары жаш баладай да. Жакшы дем күч татыктууларына сыйлык наамын берип, министрдин колуна көп мүмкүнчүлүктөрдү түзүп берсе деген ой. Биздин министр өзү жалгыз баарын чече албаса керек деп ойлойм.
3. Аракет кылгандар бар, шүгүр. Садык Шернияз, Карганбек Самаков жана өз киндигин өзү кескен кино жана театр режиссерлор айлыгына чыдаган актерлор, ж.б.
4. Акча каражаты жакшы бөлүнүшү керек. Сыйлык наам туура берилиши керек. Маданият үйлөрү оңдолушу керек. Ушу 25 жылдан бери спорт ордого ырдап келатабыз. Ал жер айла жоктун иши да. Жалгыз Филармония, миң орун ал дагы. Кошуналардыкындай кенээн, сонун бир концерт зал салалбай коюшту. Эми айта берсе көп. «Залкар» деген көзгө басар адамдар жатаканада жашап жүрсө..
Чынар КАЛЫБЕКОВА. Жеңишбек мырзанын жообуна абдан кубандым. Деген менен таамай берилген жооп болду. Чыгармачыл адамдарды баардык жактан көтөргөн кезде Маданияткөтөрүлөт. Маданиятка «Маданият» деп ооруган ИНСАН керек.
Залкарлардын өлүгү жатакана менен батирлерден чыгып жатканын эң биринчи Мамлекет ойлонуусу керек..

ээ 74Тазагүл ПРАТОВА. Ош шаарынан, КР.  Ассаламу алейкум? Көптөн берки орчундуу жана олуттуу маселелердин бири болгон миграция маселесине кандай карайсыз, дегеним акыркы учурда анын оң жагынан терс жактарын аябай көп кездештирип жатабыз, мисалы жарым-жарты үй-бүлөлөр көбөйдү, мындай көйгөйлөрдү чечүү үчүн кыргыздарга эмне зарыл деп эсептейсиз?
Удаалаш суроом: Ак менен караны айырмалап ажырымга бөлүшөт, эмне, «каранын» «актай» ыйыктыгы жокпу, не?! Дегеним, «карадан» да пайда таап, жакшы нерселерди алган учурлардан айтып берсеңиз?…
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР. Тазагүл айымга жооп.
Алейкум салам. Кайран кыргыз айла жоктон сыртка акча табайын деп кетип жатышат. Акча таап, байып, пайдасы тийгендер да көп. Мен башынан кыздарыбыздын жалгыз кеткенине каршымын. Акча табат деп жиберип койгон ата-энесине, байкесине, инисине таңмын. Биз кыргыздар кыздарыбызды деги эле аялзатын алпештеп гана турушубуз керек. Аялзат бакытты өз үйүнөн табат. Күйөөсүнүн жанында, бала жытын жыттап, ал балдарга сабак бере турган университет да аялзаты. Эркектердин акмакчылыгынан, аялдардын алсыздыгынан үй-бүлөлөр бузулуп жатат. Бир келесоо акча табам деп кетип башка бирөөнү таап алып, балдарын, аялын таштап койгондор толтура. Баары келип ыйманга такалат экен. Мына, мен жыл сайын Москвага барып ыйман кечесин өткөрөбүз. Былтыр алты миң кишилик залга киши батпай, укмуш болду. Ошол жерден туура жолго түшүп оңолгон эже агайларды көрдүм. Бир жылы барып жүз кыргыз кызы аборт болгонуна жаман болдум эле. Мамлекет дагы, биз дагы туура иштерди жүргүзсөк улут маселесин, ыйман, тарбия маселесин жеткирсек жакшы болот деп ойлойм. Мага айтып калышат, сенин баланча ырыңды угуп атып арагын, тамекисин таштады деп. Муну мактанып жазганым жок, демек, туура айтыш керек, деш керек, чын ыклас менен күйүү керек. Ар бир атуул жашаш үчүн эмес ,башкаларды жашатыш үчүн жашаш керек деген пикирде болсо сонун болот баары..
Караңгы түндүн пайдасы бар уктаганга, же түн ортосунда туруп ыйлап, ибадат кылганга.

7Айдана ОРОНОВА. Касерта шаарынан, Италия. Өмүрү өңүмдө көрбөгөн айтылуу ак таңдай төкмө акын Жеңишбек Мырзага ийгилик каалоом менен бирге суроом төмөндөгүчө:
Айтыштар башка улуттар арасында болсо кайсы тилде жана кимдер менен айтышка чыгат элеңиз?
Ата бабаныздан калган жана балдарыңызга калтыра турган үй-булөөлүк мурасыңыз?
Акыркы суроом кичине тамашалуу болмокчу..
Түшүмдө Алма-Ата шаарында сиз экөөбүз жүрөбүз.
Ал шаарда бийиик үйлөр, баары тунук, асман андан да тунук, таза. Биз асманды карап алып бир нерсени сүйлөшүп жатыптырбыз. Жооп бериңизчи? Эмнени сүйлөшүп жатканбыз?
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.   Айдана айымга жооп.
Башка улуттар менен айтыш болсо, Сороско «миллион-миллион доллар байгеге кой» деп эң кыйыны менен айтышмакмын. Жеңген акчама Кыргызстанга эң мыкты заманбап оорукана жана беш миң орундуу театр салмакмын.
Балдарыма калтыра турган мурасым Пайгамбарыбыз айткандай:
«Ата балдарына туура тарбиядан өткөн мурас калтыра албайт».
Түшүңүз ылайым туш болсун.
Ошондо билесиң, эмне деп сүйлөшкөнүбүздү. Азыр эл укса..

0000000038Керимбек КАДЫРКУЛОВ. Маскөө шаарынан, Оруссия.  Ассалоомуалейкум, Жеңишбек иним аманбы? Жетине албай Маскөөдөн, Агаң айтат саламды!.
Эл катары мен дагы бир-эки суроо жөнөтүп калайын, кеч болсо дагы.
1. Азыркы саясатчылардын оң- тетири иштеринин эң ирилери кайсылар?
2. Тибеттин Далай Ламасы айткан “динди жойуп, адамдык баалуулуктар менен коомду тарбиялоо” деген ойго пикириң кандай?
3. «Кыргыз маданиятынын консепциясы» зарылбы, китеп кылып чыгаруу керекби?
Алдын-ала ырахмат!
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Керимбек агама жооп.
Алейкум салам. Оң жагы кумар оюндарынын жабылышы. Тетири жагы кайра чоңдордон колдоого алынышы. Чегара маселесинин чечилбегендери. Жалпысынан бир эле орунда тургандайбыз.
Элдин качан, качан? – деген суроолорунун бүтпөгөндүгү.
Баш кесип тил кеспеген,
Байыртан бабам салты.
Жүдөтөт жан дүйнөнү,
Жүрөктө заман дарты.
Кышында терин аарчып,
Кычырап байлар жүрөт.
Байпагын бүйрүй албай,
Базарда балдар жүрөт.
Оорукчан курсактардан,
Оорукчан бөбөк чыкты.
Айкырып элди бөлгөн,
Абыке,Көбөш чыкты.
Дайныңды таптырбаган,
Даамсыз жыргал чыкты.
Мазгиңди кокуйлаткан,
Маанисиз ырлар чыкты.
Аралаш арам,адал,
Ар жерде арзан базар.
Көчөңдү иренжитип,
Көбөйдү байтал базар.
Кайдыгер деңизине,
Кайыгың чөгүп барат.
Тик сүйлөп киргиздериң,
Тилибиз өлүп барат.
Ырыстуу элден элек,
Ыр айткан кагазы жок.
Жооруду кайран кыргыз,
Жол баштаар Манасы жок..
2. Далай Лама пайгамбар бекен? Кыргызча айтканда байкабай былжырап алыптыр. Адамдык баалуулуктар баарысы динден алынат. Азыркы заманда гана динди жаман көрсөтүү саясаты күч алып жатат да. Террорист десе деле, тиги десе деле динге шылташат.
Мусулман террорист эмес,
Террорист мусулман эмес,
Ичи бузуктар оюн кылышат.
Ислам бирок бузулган эмес,
Демократ ак чачтар көп,
Динди бузуу максаттар көп,
Жөнү башка дили жалган.
Жөөттөрдүн тилин алган,
Дин жамынган акмактар көп,
Билимдүүлөр чыккан жерден.
Бак кетпейт деп уккам элден,
Ишенсеңиз уят болот.
Ит өлсө да киши өлсө да,
Исламга шылтай берген..

08 foto 1Асыран АЙДАРАЛИЕВ. Келсинки шаары, Финляндия.
Жеңишбек мырза, кечээ жаздың, кыргыздын залкарларынын бири айтылуу талант Сейитказы Андабеков аксакалды он беш жашыман ээрчип, акыл-насаатына сугарылып чоңойдум деген тейде..
Андан сырткары, атактуу төкмөлөр менен дагы аралашып, алардын да далай кешигин ичип калсаң керек? Биринчи суроом: Ошол устаттарың менен башка маданийат чөйрөсүндөгү адамдар эмнеси менен кескин айырмаланып турчу эле? Себеби дегенде, мен жеке ойумда төкмөлөрдү өзгөчө касиеттүү, ажайып кут даарыган башкача адамдар катары баалай берем.
Экинчиси, кыргыз төкмөлөрү көбүнчө казактар менен айтышып жүрүшөт эмеспи. Эми ушул эки элдин төкмөлөрүнүн айырмасы кандай? Кимисинин деңгээли жогору турат, салыштырмалуу?.
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Асыран агама жооп.
Улуу устаттардын өзгөчөлүгүн сөз менен жеткире албайм. Чыны менен алар башкача сезилчү. Ашыкем дайыма «Осокем, Осокем» – деп эле Осмонкулду эстей берчү. Мендеги сезим балким Осмонкул тууралуу Ашыкемде болгондур. Дагы бир башкалардан айырмачылыгы, албетте төкмө болгондуктары. «Өнөр алды кызыл тил» деп бекер айтылбаса керек.
Алтын үндүү Эстекем,
Ала салбай көтөр деп.
Алкыштын сырын үйрөттү,
Таң булбулу Тууганбай.
Таймтаңдап жүрүп өсөр деп,
Тартыштын сырын үйрөттү.
Ажыдаар акын Ашыкем,
Айтылчу кепти бекемдеп.
Айтыштын сырын үйрөттү,
Сапарлаш жүргөн кечээ күн.
Сары алтын устаттарымды,
Сагынып жүргөн кезегим.
Кийип калдык чепкенин,
Окуп калдык дептерин.
Жадыбалдай жаттадык,
Куюлушкан кептерин.
Байкабай калган экенбиз,
Залкарлар келип кеткенин..
Кыргыздардын деңгээли жогору албетте. Казактар биздин төкмөлөрдөй кара нөшөр боло алышпайт. Ар обонго салып шоу кылып жатышат өздөрүндө деле. Эгер биздикилер алардай жородо ырдаган обондор менен төксө караандатпай кетишет. Казактар жаман дебейм бирок көбү кагазга жазып даярданып чыгышат.

НурзадаНурзада РЫСКЕЛДИЕВА. Маскөө шаарынан, Оруссия.   Ассалоому алейкум Жеңишбек!
Куш келипсиң биздин кутман төргө!!
Мен араң жетишип келдим. Кечириңиздер!!
Суроо..
1. Ажы боло электеги Жеңишбек менен ажы болгондогу Жеңишбек….
Айрымасын билгим келди?
2. Жеңишбек менен победанын айрымасы..
Беш айрыма тапсаң?
3. Бир маегиңде Майра эже менен айтышканла гана айтыштын даамын татам дегенсиң.
Экинчи Майра жаралышы мүмкүнбү? Аракет кылсак..
Ыр менен жазган куттуктоом, суроом үйдө калып калыптыр….
Уруксат берсең.. үйгө барганда өздүк куржунуңа салып коёюн>
Алдын ала чоң рахмат! Бар бол!
Өмүрүң узун, Өрүшүң жайык болсун! Жашоодогу түркүгүң бекем,
Жакындарың эсен болсун! Жакшы иштерге башчы..
Жакшылыкка дарчы болуп жүрө беришиңди каалайбыз!
Ар дайым бар бол!
Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.  Кечигип келген Нурзада айымга жооп.
1.
Жашымда көп сырларды бөлүшбөпмүн,
Жараткан берген жолго келип жеттим.
Мурунку Жеңишбекте каталык көп,
Мен азыр өзгөрүлгөн Жеңишбекмин.

Алкынып дайра болуп киргенимде,
Алдуумун деп ойлопмун бир күндөрдө.
Алсыздыгым уялып кеч түшүндүм,
Алланын кулу экеним билгенимде.
Майра жеңедей жаралат деңизчи кызыгы андай тамашөкөй, бетке чабар жана мендей кайнисине сырдаш боло албастыр. Дайыма айтышканыбызда сонун тамашалар чыгаар эле. Жаны жаннаттан болсун!
Жеңишбек менен победанын беш айырмасы эмес эки айырмасын билбейт экемин. Билбегеним айып эместир, кат куржунга жообу керектир. Аял киши шоктонбойт, Бир шоктонсо токтолбойт. Жакшы аялдын үйүндө, Башкадан колу бош болбойт.

Айтмырза АБЫЛКАСЫМОВ
“Жеңишбек төкмө келди!.. – деп,
Жергебизде дүң болду!
Суроого жооп төп келип,
Сонун эле күн болду.

“Кыргыз көчү” тайпада,
Кызыктуу бүгүн кеч болду.
Көпчүлүктүн маанайы,
Көз көрүнөө “беш” болду!

Не кылмак элек келбесе:
“Не хочу!..” – деп тырактап…
Жооптору менен кубанткан,
Жеңишбекке ырахмат!
Эмесе, ушуну менен эң кызыктуу да, пайдалуу да “Көч байланышы” аяктады.
Жеңишбек төкмөгө “Көч байланыш” убагында айтылган тилектерибизди, каалоорубузду Жаратканым толук энчилеп берсин!
Жеңишбек,
Колуңдан комузуң түшпөсүн,
Кардыгып үнүң бүтпөсүн.
Калыктан өткөн төкмө бол,
Калкыңдын актап күткөнүн…

Көз кырын салып Кудайым,
Көп берсин сага жыл-айын!
Жеринен төкмө жетпеген,
Жеңижок болгун ылайым!
Ал эми бүгүнкү иш чарага катышкан баарыңыздарга узун өмүр, адамдык бакыт, түгөнбөс эргүү, албан ийгиликтерди каалайбыз!
Дагы бир жолу келе жаткан Маймыл (Мечин) жылыңыздар менен куттуктайбыз!
Аман болсун, бар болсун КЫРГЫЗЫМ! Жашасын Көчмөндөр!!!

Мусакун САТЫБАЛДЕВ
«Манасчылык» менен төкмөлүк деген кыргыз улутуна ыроолонгон улуу дөөлөт, ыйык касиет экен. Мына ошол ыйык дөөлөттү, касиеттүү өнөрдү аздектеп алып жүргөн кыргыз журтумдун кулундарынын бири – төкмө акын Жеңишбек Жумакадыр. Баятан бери ааламтордогу көптөгөн адамдардын кызыккан суроолоруна ынанымдуу, маңыздуу жоопторун берди. Эмесе Жеңишбек иним, Улуу Жараткан ыроологон сейрек, көрүнгөнгө энчилене бербеген өнөрүң мындан ары да өркұндөп-өсө берсин! Элибиздин көйгөйүндөгү кыял-максаттарын жар салып, талыкпаган торгойдой сайрай бер, ылайым үнүң кардыкпасын! Өмүрүң тозбосун! Ак жол берсин! Бар бол, алтын иним! Бар бололу, бир бололу “Көчмөндөр!” Жаңы жылыңыздар менен!

Жеңишбек ЖУМАКАДЫР.
Асыран байке Сизге жана баарыңыздарга чоң ырахмат!
Татыксыз болсом да чакырып элден күч-кубат дем алып бергениңиздерге!Кыргыз болуп калганыма дагы бир жолу сыймыктануу менен дайыма бар болуңуздар демекчимин!

Тазагүл ПРАТОВА
Мен акын менен кошо отуруп, бир тайдын этин жегендей, кырк чанач кымыз ичкендей болдум! Рахмаат!

Гүлжакан МАВЛАНОВА
Чоң ырахмат. Кыргыз элинде силердей төкмө-акындар көп болсун.

Асыран АЙДАРАЛИЕВ
Укмуштай көкөлөп калдык, Жеңишбек. Аз болсо да саз руханий байлык ала түштүк десем болот. Керемет суроолорго керемет жооптор болду! Өркөнүң өсүп, талантың ташкындай берсин, Жеңижоктун жолун жолдогон, Ашыке, Эстеке, Тууганбай аттуу залкар төкмөлөрүбүздүн “шаа мүйүз” шакирти, кенедейинен талпынган келечектин залкары!.
Алты саат тынбай “атырылып” төгүп бердиң! Талантыңа таазим кылабыз!.

Калмамат ТУРДУБАЕВ
Көчмөндөрдөн ак бата!

Залкарым менин Жеңишбек,
Айтылды бүгүн асыл кеп.
Жакшылык каалап турабыз,
Барчылык элде болсун деп.
.
Өркүнүң өссүн көкөлөп,
Туугандар турсун бөпөлөп.
Илхамды Алла бергенде,
Душманың качсын төтөлөп.
.
“Эл акынын” алгының,
Элдик болуп калгының.
Биз жактарга тартынбай.
Бакыйып эле баргының.
.
Көчмөндөр берип батаасын,
Алдыга сүрдү абасын.
Айтмырза акын абабыз,
Акылман биздин бабабыз.
.
Алладан келип илибиң,
Аткарылсын тилегиң!
Алдыга чыгып дайыма,
Эл-Журтуң болсун тирегиң.
.
Бала-чакаң көп болсун,
Бут-кийим үйгө бат толсун!
Неберелер көбөйүп,
Молчулук үйдө бар болсун!
.
Оомийн, батаа-батаа берели:
.
Батаа, батаа ак батаа!
Бабалардан бул батаа!
Батаа, батаа берилет,
Баба, батаа делинет.
.
Каалаган тилек-максатың,
Аткарылсын Алладан!
Кабыл кылып Жараткан,
Пендесине тараткан!
Бул батаа сага берилди,
Аллалап алга бараткан!
.
Кулдук уруп Аллага,
Алла сөзүн тараткан!
Бабалардын батаасы,
Алладан сага жол ачкан!
Көтөргүлө билекти,
Жараткан берсин тилекти!
Оомийин!!!

Темирлан АКНАЗАРОВ
Ар дайым ден соолукта бар болуңуз, биз Сиз менен ар дайым сыймыктанабыз, дайыма эле эл алдында сыймыктын ээси сыйлыктын тоосу болуп аман жүрүңүз, чыгармачылык ийгилик каалайм. Ар бир жоопторуңуз олуттуу жана татыктуу болду.

Нурзада РЫСКЕЛДИЕВА
Көчмөндөрдүн төрүнө келип, жан дүйнөнү..
Бирде толкутуп, Бирге ойкутуп, Бирде коркутуп..
Байланышка чыгып бергениң үчүн ыраазычылык билдирем! Сендей асыл заиандаштарым менен сыймыктанам!!!
Кеч келип жакшы ыракат алалбай калдым, эми окуп чыгам, ыракаттанып.
Алтындай убактыңдын бир үзүмүн КӨЧМӨНДӨРгө арнаганың үчүн, ыраазычылык билдиребиз!!
Чоң рахмат! Дарегибизди билип алдың.. келип тур

Элнура ЭҢСЕБЕВА
Керемет инсандан керемет ыр саптары жаралат эмесби. Талантыңызга таазим!
Бекем ден соолук, үй бүлөөлүк бакыт, чыгармачылык ийгилик каалайм!

Жеңишбек ЖУМАКАДЫР
Салтты улап, мага берилген суроолордун ичинен Айдана айымга белегимди берейин деп чечтим. Мен сыйлаган чоң бир окумуштуу – аалым адамдын, эң мыкты жан дүйнөгө өтө пайдасы тийе турган – “ЖАН ДҮЙНӨ ЖАҢЫРЫГЫ” аттуу китебин бермекчимин.

Айтмырза АБЫЛКАСЫМОВ
Ошентип, “Көч байланышы” да болду, Суроолор берилди оңду-солду.
Анткен менен Жеңишбек төкмөнүн, Жооптору көңүлгө толду.
Баарыбызга жакты го дейм жолугушуу,
Көкүрөккө алып туруп айтсак колду!
Демек, бул жолугушуу менен Жеңишбек мырза,
Башка төкмөлөргө ачып берди окшойт жолду.

Калмамат ТУРДУБАЕВ
Төксө достор, төгөлү!
Берилип бир төгөлү,
Дараметти көрөлү.
Агай балли, баштады,
Төкмөнү төгө таштады.
Жеңишбек келип кут даарып,
Астананы аттады.
Эй берендер келгиле,
Төкмө төгүп бергиле!
Төкмө деген төгүлөт,
Төгө албаган бөлүнөт.
Тээ алыстан берендер,
“Байге” берет көрүнөт.
Кел “Көчмөндөр” төгөлү,
Акыбалды көрөлү.
“Байге” десе берендер,
Келип калар эрендер.
Майрамдап биз жыргайлы,
Аз да болсо ырдайлы.
.
Суудай ырлар агылсын,
Ыр-күүлөр да жаңырсын.
Чыгаан акын Көчмөндөр,
Бакытка да кабылсын!
Төккүң келсе төгүп кал,
Өпкүн келсе өбүп кал!
Кут болсун Жаңы Жылыңар!
Алгалап алга жылыңар!
Көчмөн элим садага,
Бактылуу болуп туруңар!
Эй, Көчмөнүм келе бер,
Ыр төкмөңдөн бере бер!

«Көч Байланышты» уйуштурган жана алып барган Асыран АЙДАРАЛИЕВ. Эркин журналист, публицист. Финляндия, Келсинки шаары. 26-декабрь, 2015-жыл.

******************************************************************************************************************

Dec 20

Көчтүн көркү – саамалык..

*****************************************************************************************************************
«КИТЕП БИЛИМ БУЛАГЫ, БИЛИМ ӨМҮР ЧЫРАГЫ»

«Бардык нерсенин көп болуп жаман болгонунан көрө, аз болуп
жакшы болгону дурус. Китеп дал ошонун сыңарындай!.»
Лев Николаевич ТОЛСТОЙ

1Ааламтордогу «Фейсбук» социалдык тармагында бирден-бир эң алгачкылардан болуп уюшулган Мекенчилдердин «Кыргыз Көчү» тобу жана  «Кыргыз Көчү» коомдук фонду бир топ жылдан бери өздөрү үчүн салт катары болуп калган жакшынакай саамалыктарды, көптөр үчүн жагымдуу жана коомубуз үчүн өтө пайдалуу иш-чараларды өткөзүп келе жатат. Сөзүмдү бир аз болсо дагы далилдер менен толуктап, ага мисал катары төмөнкү маалыматтарымды айта кетейин. «Кыргыз Көчүнүн» негиздөөчүсү, «Көчмөндөрдүн» Көч башчысы, алыскы финдердин жергесинде убактылуу жашап жана иштеп жүргөн кыргыз журналисти, публицист Асыран АЙДАРАЛИЕВДИН дембе-дем көтөрүп келе жаткан демилгелерин сыймыктануу менен айтып кетсем болот. Азыркы учурдагы оош-кыйыш заман кимди болсо да ары-бери, өйдө-төмөн элеп, көптөгөн 1моралдык, материалдык кыйынчылыктарды жаратып жатканын баардыгы эле жакшы билишет эмеспи. Улуу инсаныбыз, Кыргыз Эл акыны Шайлообек ДҮЙШЕЕВ агабыз айткандай доор канчалык өзүнүн катуу, айоосуз талабын койсо да иргелип-иргелип олтуруп адамдар өз Ата-журтуна, Элине жана Жерине болгон ак каймактай сезимин, бекем сүйүүсүн жоготпой сактап кала ады. Ааламдын, бүтүндөй жер  шарынын булуң-бурчтарында жашап жүргөн кыргыздардын ой-санааларын ар дайым ачык чагылдырып, айтып-деп, тынымсыз билдирип жүргөн 11Асыран агайдын кайрымдуулук жолдору аркылуу жасаган иштери бабабыз Манастын «курама жыйып журт кылдым, кулаалы таптап куш кылдым» деп айтылган осуятын аргасыздан ойго салат. Жакында эле ошондой маанилүү иш-чаралардын дагы бирине күбө болуп, өзүбүз барып, атайын жыйын-чогулуш өткөрүп кайттык. Жети обулустун айылдарындагы мектеп китепканаларына жаңы басылган адабий китептерди кайрымдуулук ирээтинде бекер таркатып берүү кезеги Сары-Өзөн Чүй обулусуна туш келди. «Кыргыз Көчү» тобунун жана фонддун жигердүү 10мүчөлөрү, анын төрайымы Райкүл АЙДАРАЛИЕВА,
Батырбек КЕРИМКУЛОВ (юрист-бухгалтер), Гүлжакан МАВЛАНОВА (макаланын автору)
жана Чынара САРБАГЫШОВАЛАР
болуп 9-10 декабрда Чүй обулусуна караштуу Токмок жана Кара-Балта шаарындагы, Сокулук менен Аламүдүн райондук мектептеринде болуп кайттык. Чынымды айтайын, кайсыл гана жерге барбайлы бардыгы жылуу маанайда тосуп алышып, өз ыраазычылктарын тынбай билдирип жатышты. Биз болсо Мекенчил жана чыныгы элжүрөк замандаштарыбыздын өз Элине, туулган жерине, ыйык Ата-Мекенине арналган ырларын сыймыктануу менен үнүбүздү созолонто бийик чыгарып, шыктануу менен кайра-кайра окуп берип 15жаттык. Алардын бири Асыран агайыбыздын береги «КӨЧМӨНДӨР» аттуу ыры:
«Улуу кыргыз кылымды кыялаган,
Улар учкан тоо койнун уялаган.
Уюткулуу тарыхы башталган эл,
Уук-кереге, түндүктөн, улагадан…
Ачка-токко, азап-жокко кекенбеген,
Ай-жылдар, күндөр өттү нечендеген.
Айкөл Манас баш болгон кыраандары,
Ата-конуш, «Кыргыз Көчүн» бекемдеген..»
деген керемет ыр саптары менен башталып,16
«Булганбас мөлтүр кашка булак суусуң,
Заңкайган тоолорундай кубаттуусуң.
Аярлап кармап турган колумдагы,
Ата-журт, айнек-идиш сыяктуусуң» – деген сыяктуу жаш акын Улукбек ОМОКЕЕВДИН эң мыкты ыр саптары, жана башка таланттуу акындарыбыздын патриоттук ырлары менен коштоп, иш-чарага келген меймандардын таңдайын тамшантып окуп берип жаттык. Китепке, жан дүйнө байлыгына болгон кызыгуулар, китептердин жетишсиздиги кадимкидей байкалып жатты. Көп жерлерде кайырчынын чапанындай туш тарабынан тытылып 17турган улуттук Тилибиздин кейиштүү тагдыры, жоюлуп кетүү коркунучу бар экенин билим булагы болгон мугалимдер дагы тынчсыздануу менен айтып жатышты. Тил жөнүндөгү мыйзамдардын солгун иштеп жатканы, ата-энелердин балдарын башка тилдүү мектептерге көп берип жатышканы өзгөчө баса белгиленди. Кара-балта шаардык билим берүү мекемесинин өтө так тартиби, маанай көтөргөндөй тазалыгы, китептерге болгон жылуу пикири таң калтырып, ыраазы кылды. Көпчүлүгү кантип иштешсе болот, «Көч байланышка» чакырууга болобу» деген суроолор менен кайрылышты. Ушундай жолугушуудан соң 7«Кыргыз Көчү» мекенчилдер коомунун жасаган иш-чаралары келечек муундарга пайдалуу кошкон салымы экенине ынанып кайттык. Көч бара-бара түзөлөт эмеспи. Ылайым эле кылымдардан кылымга токтобой уланган Кыргыз «Көчмөндөрүнүн» ийгилиги арта берсин!.

************************************************************************


Гүлжакан МАВЛАНОВА.

Акын. Мекенчилдердин «Кыргыз Көчү»
коомдук фондунун жигердүү мүчөсү.
Бишкек шаары, 19-декабрь, 2015-жыл.

******************************************************************************************************************

«Китеп биздин доордун күзгүсү. Анын кары-жаштын бардыгына бирдей кереги тийет!.»
Виссарион БЕЛИНСКИЙ

«Дүнүйө абдан кең. Өз көзүңөр менен анын кыпындай үлүшүн гана көрө аласыңар.
Ошондуктан далилди китептен издеп, китепти жыйнай билгиле!.»
Владимир ОБРУЧЕВ

12015-жылдын 9-10-декабрында Бишкек шаарындагы «Кыргыз Көчү» мекенчилдер коомдук фонду, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Чүй обулусундагы Ыйгарым укуктуу өкүлү, гүбүрнатор КУДАЙБЕРГЕНОВ Бактыбек Жапаровичтин тикелей жардамы аркылуу, коомдук фондунун мүчөлөрүнүн демилгеси жана демөөрчүлүгү менен басмадан жаңы жарык көргөн, жана бастырылып жаткан дүйнө жүзүнүн ар кайсы өлкөлөрүндө жашап жана эмгектенип жүрүшкөн кыргыздын таланттуу акын уул-кыздарынын ырларынан топтолгон «Аалам. Акын. Кыргыздар» аттуу Мекен, улут, тил жана атууулдук темаларды камтыган көркөм-адабий «Ыр жыйнакты», Оруссияда эмгектенип жүргөн акын кызыбыз Уулкан Амираеванын «Каректеги жаш», Бишкек шаарынын тургундары Чынара Сарбагышеванын «Ыр менен чогуу сапарым», Гүлжакан Мавланованын «Жаңылуу», Финляндия өлкөсүнүн борбору Келсинки шаарында жашап жүргөн кыргыз жараны, эркин журналист, публицист Асыран Айдаралиевдин «Кыргыз ӨҢҮ_Сүймөнкулдун ӨҢҮ_ндөй» аталыштагы жалпысынан 340 14даана китепти Чүй обулусунун аймагындагы райондорго караштуу мектептердин китепканаларына кайрымдуулук ирээтинде бекер таркатып берүү иш чарасы өткөрүлдү. Ошону менен кошо «Кыргыз Көчү» мекенчилдер коомдук фондунун Төрайымы Райкүл Айдаралиева, мүчөлөрү Чынара Сарбагышева, Гүлжакан Мавланова жана өзүм мектеп директорлоруна жана коомчулукка фонддун кыргыз тилин, маданиятын, салтын өнүктүрүү боюнча кандай иш-аракеттерди жүргүзүп жаткандары жөнүндө маалымат баяндама бердик. Акындарыбыз Чынара Сарбагышева менен Гүлжакан Мавланова өздөрүнүн ырларын окуп беришти. Мындай ийгиликтерге аталган иш чарага катышканы келишкен айыл мектептеринин карапайым мугалимдери өздөрүнүн терең ыраазычылыктарын билгизүү менен бирге «Кыргыз Көчү» коомдук фондуна ийгилик каалап кетишти..

9-декабрь күнү саат 10-00 дө Токмок шаарынын №-5 мектебинде Кемин, Чүй районунун жана Токмок шаарынан 19 мектеп директорлору келип катышты. Үч райондун мектептерине туура 80 китеп бекер таркатылып берилди.
9-декабрь күнү саат 14-00 дө Аламүдүн райондук мамлекеттик администрациясынын жыйналыш өткөрүчү залында Ысы-Ата, Аламүдүн райондорунун 58 мектептен келген директорлор катышты. Эки районго жогоруда аталган китептердин 100 даанасы таркатылып берилди.
310-декабрь күнү саат 11-00 дө Жайыл районунун билим берүү мекемесинин жыйналыш өткөрүчү залында Панфилов жана Жайыл райондорунун аймагынан 23 мектеп директорлору катышты. Эки районго баш-аягы 70 китеп таркатылып берилди.
10-декабрь күнү саат 14-00 дө Сокулук районунун мамлекеттик администрациясынын жыйналыш залында Москва жана Сокулук райондорунун 59 мекктеп директорлору катышышты. Эки районго даана 90 китеп таркатылып берилди.


Батырбек КЕРИМКУЛОВ.

«Кыргыз Көчү» мекенчилдер коомдук
фондунун мүчөсү, юрист-консультант.


Сүрөттөрдүн автору
Чынара САРБАГЫШОВА. 9-10-декабрь, 2015-жыл, Бишкек шаары.

******************************************************************************************************************

Nov 24

Жалгыз сүрөт – 2..

****************************************************************************************************************

«БИР КАНАТЫМ СЫНГАН СЫЙАКТУУ»

Күн түнөгөн Улуу тоо! 1-октябрь болчу. Иним Жалилбек менен телефондон сүйлөштүм. «Папам менен мамамды салып алып, Жакып байкем болуп азыр чыгабыз. Мен тракторду айдап барып үйгө таштайын деп сарайдан чыкканы жатам» деди. Мен Пишпекте жүргөм. Негедир эле машинамды айдай албай космосто жүргөндөй калкып баскандай сезилип, колдорум шишигендей болуп чыкты. Абалымды түшүнө албай, машинамды бекитип такси менен үйгө келдим. Ашканага кирип аялымдан суу сурадым. «Айран берейинби» дейт, мейлиң дедим . Белиме чейин чечиндим да аялымды отургузуп керээзимди айта баштадым. «Менин ичээр суум түгөнүп калды окшойт» десем эле эмне деп жатасың, сага эмне болду?- деп сурай баштады. Мен болсо «оокатыңды жакшы кыл, балдарды жакшы кара» деп, «мени жетелеп барып жаткыр» дедим. Төшөккө жаткан соң «азыр менин жаным чыгат» деп дөөрүп барып уктап кетиптирмин. Көп өтпөй эле дабырап туугандар кирип келишти. Ойгонуп эле «мамашабы же папашабы» дедим. Себеби Жалил экөөнү тең ооруканага алып келмек. «Жалилден ажырап калдык».. Бул сөздү укканда жүрөгүмө ок тийгендей болду. Өзүмдү кармап, «тагдыр, буйрук, жазмыш» деп тиштенип, баарын узаттым да залыма кирип көмкөрөмөн түшүп, жер кучактап алып, бакырып ыйладым. Туруп даарат алып келип «Кудайдан намаз окуп, мүмкүн болсо кайрып берчи, болбосо түз бейишке барсынчы» деп жалбарып сурандым. Кайрып бербеди.

ээ 61 б

Жалилбек жакшы көргөн кызы Рахимасы менен..

Сарайдан трактор менен чыгып жатып, кой короого чалкасынан түшүп, үстүнөн кытайдын шүмүрөйгөн трактору басып калыптыр. Айылга жетээрим менен телефонун сурадым. Экөөбүз сүйлөшкөндөн кийин болгон окуя экен. Акыркы жолу мени менен сүйлөшүптүр!

Негедир өлүмүн сезгендей бир күнү шаарга келиптир. «Жамал байке, уулуңузду мага бериңизчи, айылдын түйшүгүнөн кыйналып жатам, жумуш көп, малга жетише албай» деди. Эч нерсе ойумда жок уулумду кошуп бердим. Өлөөр күнү эртең менен туруп алып айылдагы аласа-береселерин тактап чыгыптыр. Экөөбүздүн ортобуз эки жаш болгон үчүн эгиз козудай ээрчишип өстүк. Сабап койуп, кайра бат эле алдап, сооротуп койуп, кээде көк беттенип ыйласа кучактап алып кошо ыйлап… Анан экөөбүз тең өпкөбүз, көөп, кучакташып, «бир тууганбыз го?» деп ойноп кетээр элек. Айылдын күн батыш жагында «Коңур» деген тоо бар. Аны биз «Күн түнөгөн Улуу тоо» деп койоор элек. Ошол күндүн уясынын бетинде кара жердин кучагында, Улуу тоонун боорунда, эртели кеч үйүн тиктеп, балдарынын үйгө кирип-чыкканын тиктеп, атам экөө тирелип жатышат! Негедир сүрөткө түшкөндү жаман көрчү. Аял алып, үч балалуу болгонго чейин эле, жиним келсе кыйкырып барып бир чабаар элем. Ошондо да «эч ким көргөн жокпу» деп мени уялтаар эле. Энебиз байкуш «элесин эстеп туралы» деп паспортко түшкөн сүрөтү менен теңтуштары менен түшкөн сүрөтүн алып келип, башын ошол сүрөтүнө чаптап, чоңойтуп алып, айылдагы үйдүн дубалынын бетин бир кылып илип алган.

1999-жылы турмуштун айынан Таласка айына 100 доллардан айлык үчүн мал багып иштеп келди. Төрт ай ичпей жебей чогултуп келип, айылга барып эгин айдады. Мен да акча чогултуп мал сатып алдык. Экөөбүз мал менен бизнес кылып баштадык. Ат-Башыдан мал алып келип, Токмок менен Бишкеке сатабыз. Мен «тамак жейли» дейм. Жалил болсо «тултук печенье менен лимонад эле ичели» дейт. Бир сомдон бери эсептейт. Мен чачам, ал чогултат! Мени бизнесмен кылып, атак даңкка жеткирип, өзү болсо кара жумуш менен алек. Мен кийимди түрлөп кийип алам. Ал менин эскилеримди кийет. Менин акыл кошчум да, сыр бөлүшөөрүм да Жалилбай. «Айылга айыл өкмөт кылам» деп оолуктум. Анда да сүрөтүн таппайм. Акаев менен Путиндин кол кармашып түшкөн сүрөттөрүнүн баштарын кесип, экөөбүздүн башыбызды чаптап. Программасын, платформасын жазып, чыгарып барып элге таратып, ишенимдүү добуш менен жеңип алдык. Айыл өкмөт башчысы болуп иштеди. Эл сыйлаган жакшы жетекчи болду. Бирок, жан дүйнөсү таза болгон үчүн негедир саясатка аралаша албады. Үйдүн кичүүсү болгон үчүн баардык түйшүк жана ата-эне багуу милдети Жалилбайдын мойнунда эле. Үч кыз, бир уулу калды. Кичүү кызы келинибиздин курсагында калды.

ээ 61 г

Уулу Ислам менен “белек” кылып калтырып кеткен кызы Жамила..

Папасын көргөн да жок. Ислам деген кичинекей уулу бар. Ал болсо чоң атасы Самарбектин койнунда жатып, мойнуна минип эркелеп жатчуу эле. Былтыр атабыз да инимдин күйүтүн тартып жүрүп жанына барып жатып калды. Кыздары да майда, өзү болсо 35 жашында жалган дүйнө менен коштошту. Мен мүрзөгө сөөгүн алып барганда Исламды көтөрүп бардым. Үч жаштан өтүп, тили таттуу кези эле. «Жамал ата, папамдын мүрзөсүнүн ичи жапжашыл, анан кооз экен, сонун турбайбы» дегенди уккан соң көз жашым да, капам да тып басылды. Менин «кайрып берчи» дегеним кабыл болбогон менен «Бейишин сураганым кабыл болгон экен» деген аруу тилегим менен Кудайга ыраазычылык айтып, инимди кара топурактын алдына тапшырып кайтып кеттик. «Мезгил өзү дарылайт» деген чын экен. Бирок, бир канатым сынган сыяктуу негедир бизнесим баштагыдай эмес. Классташтарын көрсөм жүрөгүм кысылат. Жалилдин өлгөнүн унутуп калып, телефон чалып жүрүп, эми гана өлгөнүнө ишенсем да, элесин унута албай жүргөн мезгилим! Унутулбай эле койсун. Мен унуткум келбейт. Мен Исламды үйлөндүргөн кезде да папасы менен атасы жөнүндө башымды бийик көтөрүп айтып берем, буюрса! Себеби, жаш болсо да артында из калтырып, жакшы иштерди жасап, элдин эсинде калды!.

ЖАМАЛБЕК. 23.11.2015.

Эскертүү: Сайт ээсинин улуксатысыз маалыматты алууга тыйуу салынат.
******************************************************************************************************************

Nov 24

Жалгыз сүрөт..

***************************************************************************************************************

НАЗИРАМ КӨРБӨГӨН ЖАКШЫЛЫКТАРДЫ МЕН КӨРДҮМ..

Биринчи жана акыркы жолу түшкөн сүрөтүбүз! Мени шаарга алып келген тагдырыма чоң бурулуш жасаган. Мени бактылуу болсо экен деп тилек кылган, Назирам! Төшөктө ооруп жаткан кези эле. Жаштык-мастык менен биринчи турмушумдан ажырашып, эки балам менен ата-энеме “ашка жүк, башка жүк болбойун” деп, балдарымды калтырып өзүм болсо айылдын аягында “Бактылуу Колот” деген жерде жарыгы же жылуулугу жок ээн сарайда өзүмдү бактысыз сезип, жалгыз жашап жүрөм. ээ 61 бКлассташтарым Калыс, Тынчтык, ыраматылык Бакыт барып көңүлүмдү көтөрүшөт. Айылга барбайсыңбы, ушинтип жата бересиңби? – ээн сарайда, айылда муунуп өлгөндөр көбөйүп кетти, сен да кыкынып калба” дешип, тамашалап, оюн-чынга аралаштырып кетишет. «Сарайдын ээси бар, төө жетелеген ак сакалдуу карыя» деп Ажыгул ата айтып берген. Ал киши көп жыл ушул сарайда кой туудурган. Мен болсо күндүзү да, түнү да сарайдын ээсине жолугуп, ошол төө жетелеген карыяга арманымды айткым келет. Төө эмес «бөө» жетелеп келсе да коркпойм. Себеби, менин коркуу сезимим өлгөн. Анткени, жашоонун өзүнө тоюп жүргөн кезим эле. Байкем (атам) келип «үйгө бар» деди, болбодум.

Бир күнү жеңем (энем) келди. «Үйгө кетели» деди, болбодум. Ыйлады. «Сени азабыма төрөгөн экенмин» деди. Мээримине жүрөгүм жылып кетип, артынан ээрчип жөнөдүм. Ошентип айылга келип элге кошулдум. Жөн эле кошулбай молдо болуп келдим. Атам Ырсалынын тарбиясын алган үчүн аксакалдар молдо кылып алышты. «Караңгы элге каапыр да молдо» демекчи, менден башка илимдүүсү жок болсо анан кантишмек эле? Кошунабыз Аттокур байке каза болуп Казармандан сөөгүн алып келишти. Улуу кызы Назира. Мен болсо молдо катары кызмат кылып жүрөм. Анан Назирага сүйүүмдү айта албайм. Калыс досум шоколад алат. Экөөбүз ээрчишип алып Назирага барабыз. Акыры көндүрдүк! 1998-жылы 20-февралда үйлөндүк. Калыс күйөө жолдош болду. Март жаңыраары менен ооруп калды. Бишкекке доктурга келдик. 9-мартта онкологияга жатты. 9 ай 20 күн жатты. Кыздан айланса болот. Атасынын энелеш Зуура деген эжеси бар эле. Дары-дармегине аябай жардам берди. Онкологиядан операция жасап кайра туберкулез бөлүмүнө жаткырды. «Туберкулезный менингит» деп диагноз койушту. Айлап эле ооруканада жатса, ооруканаң да аты жаман «туберкулез» деп. Туугандарың да алыстай баштайт экен. Башында тамак көтөрүп эки үчтөн келген соң «болду» дейт экен. Анан ар ким өз түйшүгү менен кетет экен. Үйүнө учурашканы барсаң балдарын өптүрбөштүн аракетин кылып, эптеп сен чыкканча шашышат. «Тубазит» деген дары ичип жатасыңбы?» деп сурашат. Аларды да түшүнөм. «Жугуштуу оору» деп коркушат. Алды 2 же 3 жылдан бери төшөктө жаткан, жалаң жата берип жамбаштары оюлуп кеткен аялдардын арасында чүрөктөй сулуу Назирамдын жанында мен жатам. Уялмак тургай баарынын алдын которуп, баарына жардам берип, бир туугандай эле болуп калганбыз. Шейшеп жууп жүрүп колдорум жарылган күндөр болду.

Ооругандан да оору баккан азап деп койушат. Бирок мен Назирамды тажабай багам. Анткени, бат- бат эсинен танып, кайра эсине келген сайын «Кудай мен көрбөгөн жакшылыкты, мен көрбөгөн бактыны Жамалым көрсө экен» деп тилээр эле. Кайынэнем экөөбүз кезектешип карайбыз. Ал киши да ооруп калды, анын да диагнозу «туберкулез». Кудайга шүгүр, айыгып кетти.

Бир күнү байкем (атам) байкуш келиптир. Акыркы жардамым ушул, эки кой союп келип саттым, үйдө беш эле кой калды деди. Назирага, палатага учурашканы кирди. «Ата» деп ордунан обдулуп тура калып мойнунан кучактады. Кайраттуу деген байкем ыйлап жиберди. Эшике чыгып да ыйлады. Экөөбүз оорукананын багын аралап ыйлап, нары-бери бастык. Көзүнүн жашын сүртүп, мага «эки койдун акчасы» деп акчасын сунду. Алып чөнтөккө салдым. Эми бул акчаны кантип көбөйтөм, дары менен ичкен-жегенге кантип жеткирем? Ойлор мээмди көзөп, кайра ооруканага кирдим. Эртең менен палатаны кыдырып гезит саткан эже келди. Эже гезитти кантип, кайдан алып сатсам болот? Мен сизге «конкурент» болбойм, башка жакка сатам десем, «сата гой балам, кааласаң бул жактан деле сат. Сен экөөбүздөн башка саткандар деле көп» деп дарегин берди! «Таң атпай барышың керек» деп жол жобосун түшүндүрдү. Ошентип таң агара электе Ахунбаева менен Совет көчөсүнүн кесилишинен чыгып Үсөнбаев көчөсүндөгү гезит базарга келип, гезит алып Ош базарга көтөрүп жөнөдүм. Жөө бармай. Гезит сатып пайда таба баштадым. Күнүгө түшкөн пайдасына айран, сүт алып ооруканага барам. Ошентип жүрсөм «Ислам маданияты» деген гезит чыгып калды. Ал гезиттин редакциясын таап алып, ал жерден гезит алып, баардык базарды кыдырам. Ак топу кийгендерди көрсөм эле «ушул окуйт» деп ойлойм. Дунгандар болсо деле сунуштай берем. Себеби ал кезде базарда ак топучан дунгандар көп эле. Ошентип жүрүп «Ислам маданиятына» штаттан тышкаркы рекламалык агент деген ишке орноштум. Күбөлүк берип койгон, сүрөтүмдү чаптап. Аны троллейбуска көрсөтүп, акча төлөбөй түшүп кетем. «Пресса» деп. «Пресса» болсо эле «акча төлөбөйт» деген мыйзам бардай жөө баспай калдым. Андан эки айдан соң реклама бөлүмүнүн башчысы, анан жооптуу катчы болуп, бат эле көтөрүлүп.. Өзбек ажы менен таанышып калдым. Турмушум да, ичкен-жегеним да кеңейип калды..

Анан 1998-жылы 28-декабрда Назирам бул жалган менен коштошту. 31-декабрда Нарынга сөөгүн коюп, 1999-жылды улуу балам Жаныбекти кучактап алып ыйлап тостум. Айылдан куран окутуп келген кемпирлер мени аяган болуп, «алда айланайын аай, ажырашпай эле койсоң бул күндү көрбөйт белең» дегенде, заманам куурулуп, «кайра шаарга кетем, иштейм» деп, шаарга келе ээ 61 ббердим. Келип, иштеп, окууга тапшырып, анан Назирам тилеген бакытка жеттим. Ал көрбөгөн жакшылыктарды мен көрдүм. Арбагың ыраазы болсун, Алтыным. Бул менин сага ыраазы болуп, Кудайдан бейишиңди тилеп жазган гүлчамбарым! Сүрөтүң менен кошо аябай жакшы жагымдуу түштөй элесиң менин жүрөгүмдө. Менин сапарым карып, бул жашоо менен кош айтышканда, сен мени жадырап күлүп тосуп алат болсоң керек. Бейиштин сулуу хур кыздары болот. Алар 18 жашта дейт. Сен да 18 жашыңда эле кетпедиң беле? «Ошол бойдон тирилет турбайбы» деп ойлоп калам…

ЖАМАЛБЕК. 22.11.2015.

Эскертүү: Сайт ээсинин улуксатысыз маалыматты алууга тыйуу салынат.
*****************************************************************************************************************

Nov 14

Жаш калем..

******************************************************************************************************************
ээ 11вЭ Р Т Е Ң К И   К Е С И Б И Ң Д И   Б Ү Г Ү Н   Т А Н Д А!

Эмнегедир мен өзүмдүн мектебим жөнүндө жазгым келди, анткени мен бул мектептен окуп, тарбия алып келе жатканыма 11-жыл болду. Мектептеги күндөрүм кызыктуу жана көңүлдүүлүгү менен эсте калаарына ишенем. Мен окуган мектептин аталышы «SOS Герман Гмайнер» деп аталат. Мектеп немец тилине багытталган. Бул мектепте окуучуларга жалаң гана жакшы билим бербестен үй-бүлөлүк каражаты жетишсиз жана ата-энеси жок балдарга да билим алууга жардам берип келет. Ошону менен бирге бул мектепте колунда бар адамдардын балдары да окууганга мүмкүнчүлүгү бар. Бир үй-бүлөдөн үч-төрт бала окуган болсо аларга жеңилдиктер каралган. 2002-жалы «SOS Герман Гмайнер» ээ 11 бмектеби жеке менчик болуп ачылган, кийин кандайдыр бир себептер менен мектеп мамлекеттин карамагына өтүп калган. Мектептин имараты өзү чоң, кооз, өтө ыңгайлуу жана баардык шарттары менен жасалгаланган. Ошондой эле мугалимдер абдан күчтүү жана мээрмдуу адамдар. Окуучуларга баарынан жагымдуусу бул түшкү тамак, тамактар бизде абдан даамдуу. Эң негизгиси окуучу балдар 1-класстан баштап 11-класстын аягына чейин немец тилин окутушат. Каалагандар англис тилин дагы тандап алса болот. Эгерде 11-классты айактап, бүтүрүү экзаменинде немец тилинен сынакты жакшы тапшырса, окуучу «Sprach diplom», башкача айтканда немец тилин билет деген диплом алат. Эң башкысы мен эмнени айткым келди? «SOS Герман Гмайнер» мектебинде окуп бүткөндөрдүн жана окуп жаткан окуучулардын келечеги кең. Болгону өзүңдүн алдыга койгон максатың,багыттуу тилегин болуш керек. «SOS Герман Гмайнер» мектеп эң мыкты мектеп!

Айтунук НАРЫНБЕКОВА. Бишкек шаарынан,
«SOS Герман Гмайнер» орто мектебинин 11-классынын
окуучусу.

Nov 14

Эне жөнүндө баллада..

*****************************************************************************************************************

ээ 11 аЫШКЫНЫМДЫ ООЗ ТИЙБЕЙ КЕТКЕН КАЙРАН ЭНЕМ!

Чоң атам менен чоң энемдин колунда өстүм! Өз атамды байке, энемди жеңе дейм! Мени Сыдык кызы Аписа төрөгөн. Атамды Сүйүнбай баласы Ырсаалы дейм! Атам согуштун убагында суук тийгизип алып ошонун кесепетинен эки көзү тең көрбөй калган. Бир күнү энем ооруп калды. Осмон деген аяш атамдын койун айдашып жайлоого жеткиришкени кеттим. Анткени, колхоздун койуна кошуп биздин беш чоконду кошо багып келмек. Эки түнөп жүк көчүргөн машина менен кайра артка кайттым. «Чийлүү-Колот» деген жерге жеткенде шофердон «токтоп койсоңуз» деп сурандым. Темирбек деген байке эле. «Теки» деп эркелеткен, азыркыга чейин эле айылдын эркеси.. Чуркап барып тоонун бетинен кучагыма толтура ышкын терип келдим. Өзүм да жебедим, Текиге да ооз тийгизбедим. «Энеме алып барам, ышкындан жесе айыгат» деп жүрөм бала кыялымда. Айылга жеткенде мени үйгө чейин жеткизбестен бир чакырымдай жерден түшүрүп салып, үйүнө кайрылып кетип калды. Апам тигип берген чапаныма ышкынды ороп алып үйгө жөнөдүм. Жолдо «Чулу» деп койоор элек, менден бир жаш улуу бала суу алып жатыптыр. Ээй, ышкын бе-ерчии? – деп жалдырап, ээрчиген бойдон калды. «Жоок! Бербейм! Энеме алып баратам» десем, «энең өлүп калган» – деди. Ошол жерден ышкыным да чачылды, көзүмдүн жашы көл болуп бакырып жөнөдүм. Эмне болгонун өзүм да билбейм. Эсиме келсем мурдум канап жатыптыр. Кайра ыйладым! Байкем (атам) келип урушту, коркот элем! Бирок, коркпостон жек көрүп ыйладым! Кайра эсимден танганча ыйладым! Бирок, энем ойгонбоду! Энемен ажырап, сокур атамды жетелеп кала бердим. Уйду бадага айдап барганча, кайра тосуп келгенче энемдин жашыл чапанын жыттап алып ыйлап барып келээр элем.

Сүймөнкул ЧОКМОРОВ. "Эне". 1967-жыл.

Сүймөнкул ЧОКМОРОВ. “Эне”. 1967-жыл.

Жытын сагынып жүрдүм. Убакыт дарылады. Онунчу классты окуп жүргөн кезде атам «аял алып берип өлсөм экен» деп жүрдү. Анткени, энемдин «бир гана арманым бар, Жамалымдын келинчегинин колунан бир чөгүн чай ичпей калдым» деген керээзи бар экен. Кудай тилегин берип мен окууну бүтөөрүм менен 16 жашыма карабай үйлөнтүштү. Эки ай өткөн соң 17 жашка чыктым. Атам да кетти. Дагы ыйладым, бирок, жаңы үйлөнүп, өзүмдү чоң киши сезип, баягыдай чын дилимден куса болуп ыйлаган жокмун. 23 жыл убакыт өтүптүр! Эми өзүм чоң атамын. Бирок, былтыр өзүмдүн атам өлдү. «Байке» деп жүргөн жаным «Ата» деп өкүрүп бардым. Өлгөн соң «ата» дегенимди ал уккан жок. Ага чейин келиндер, «ата» деп, «сен байке» дебей «Ата» дебейсиңби? – десе, Ырсаалы тирүү кезинде уруксат албайт белеңер, эми «арбагын сатпайм» деп көк беттендим, бирок, энем тирүү! Кечээ жакында кудамды тосуп келдим. Жеңемдин жаны кыйналганын көрүп, «ЭНЕКЕ» – дегим келди, бирок оозум көнбөй калган. Жети бала төрөгөн. Эки эркек, бир кыз бир тууганыбыз жердин алдында. Эки эркек, үч кыз болуп, бешөөбүз «Кудайга шүгүр» деп жашап жүрөбүз.

Үч жаштагы уулу Алихан.

Үч жаштагы уулу Алихан.

Энем байкуш, иним Жалилге катар абышкасы менен өзүнүн эки эжеси кошул-ташыл ээрчишип кеткенде, кайгыга батып, бирок, инимден калган төрт жетимди медер тутуп, негедир ошолор үчүн гана жашап жүргөндөй! «Энеке» – дегим келет. Мен азыр көкүрөк күчүгү, тагыраагы кичүү баласымын. Эки жүрөк бир убакта эненин гана ичинде согот экен. Менин энемдин тогуз ай көтөрүп, түн уйкусун төрт бөлүп эмизгенин, шалтактап күнүгө беш маал ылайга оонап келгенде, суу жылытып, мени менен кошо кир кийимимди жууганын. Ал убакта сууну ташып келип, от жагып, суу ысытып кир жууйт эле. Автомат машинка эмес, кир жууй турган жөнөкөй да машинкасы жок эле. Энемдин ушундай кыйналып баарыбызды эрезеге жеткиргени, анысы аз келгенсип неберелерин бакканы, айтып отурса мунун баары өзүнчө эле түгөнгүс дастан! Өзүнчө «Эне» деген роман жазса дагы аздык кылаар.

Ошондой эне азыр менин жанымда жар болуп, менин денемден чыккан баланы курсагында көтөрүп жүрөт! Же мен мени көтөргөн энемди сыйлабай, же менин денемден чыккан баламды көтөргөн аялды сыйлабай, мен болсо, өзүмчө бул жашоонун тирөөчүндөй болуп коржойуп жашап келем! Энем байкуш менин амандыгымды тилеп, алыскы Нарындын бир айылында түтүн булатып жашап келет. Менин баламды көтөргөн эне болсо, мени «качан келет, маанайы кандай болду экен?» – деп күтүү менен жашоо кечирет! Өзүмдүн ай чырактай, татынакай кыздарым бар! Алар да эртең бирөөнүн аялы болот. Мен өзүм кыйратып, энем менен аялзатын сыйлабасам, менин кыздарымды ким сыйлайт? Мен үчүн 365 беш күн 8-март! Алтын Энекем жана энелер бар болгула! Биз сиздер бар үчүн телтелеңдеп, бой көтөрүп жашап жүрөбүз! Мен сиздерди сүйөм, ЭНЕЛЕР!!!

Жамалбек ЫРСАЛИЕВ. Бишкек шаардык кеңешинин депутаты. 13.11.2015-жыл.